Egzaminacyjna mapa przetrwania z języka polskiego. Oto kompletna lista lektur i to, jak sobie z nimi poradzić przed egzaminem ósmoklasisty 2026. Część II

Lista lektur na egzamin ósmoklasisty 2026: To wystarczy przeczytać we fragmentach. Cz. II

Zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią, dzisiaj omówię te lektury na egzamin ósmoklasisty, które na lekcjach poznajecie we fragmentach, a także krótsze utwory jak wiersze. W ich przypadku znajomość całości nie jest konieczna (choć zalecana), wystarczy tylko solidne streszczenie. Tak jak poprzednio podzieliłam je ze względu na motywy literackie, przy czym utwory będą się powtarzały, bo do każdej dobrałam po dwa-trzy najważniejsze. Poza tym do każdego dopisałam też krótką metryczkę - epokę literacką, gatunek i trzy najważniejsze cytaty. Zresztą zobaczcie sami. 

Egzaminacyjna mapa przetrwania na egzamin ósmoklasisty 2026. Te lektury możecie znać jedynie we fragmentach, aby dobrze zdać język polski

Przed wami stworzona przeze mnie egzaminacyjna mapa lektur, które wystarczy znać we fragmentach, ewentualnie z solidnego streszczenia czy opracowania. Choć osobiście zachęcam do przeczytania ich w całości, w końcu na egzaminie ósmoklasisty 2026 wiedzy nigdy dość, a tak się składa, że są to naprawdę krótkie utwory. Spójrzcie poniżej:

Przyjaźń:

• Quo vadis - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, powieść historyczna, cytaty: "Kochać jest niedość, trzeba umieć kochać i trzeba umieć nauczyć miłości.", "Dokąd idziesz (Panie)" - Quo vadis (Domine)? (łacińskie)", " […] nie dość kochać dobrych, ale trzeba kochać i złych, gdyż tylko miłością można z nich złość wyplenić.";

• Artysta - Sławomir Mrożek - współczesność, bajka, cytaty: "Owszem, nieźle, ale są lepsze lwy od pana. Gdyby pan się zgodził na koguta, to co innego. Wtedy mógłbym pana zaangażować.- Ja dla pana przyjemności nie będę udawał ptaka - obraził się Kogut.", "Co ci strzeliło do głowy, dlaczego chciałeś grać lwa?- Jak to, dlaczego ... - odpowiedział za niego Lis. - Czy widziałeś, kiedy artystę bez ambicji?", "Kogut przeczytał ogłoszenie: Potrzebujemy zwierząt - Cyrk".- Zgłoszę się - powiedział, składając gazetę. - Zawsze chciałem być artystą."

Przemiana wewnętrzna:

• Quo vadis - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, powieść historyczna, cytaty: "Kochać jest niedość, trzeba umieć kochać i trzeba umieć nauczyć miłości.", "Dokąd idziesz (Panie)" - Quo vadis (Domine)? (łacińskie)", " […] nie dość kochać dobrych, ale trzeba kochać i złych, gdyż tylko miłością można z nich złość wyplenić.";

• Syzyfowe prace - Stefan Żeromski (fragmenty) - modernizm (Młoda Polska), powieść psychologiczna, cytaty: "Nauka jest jak niezmierne morze... Im więcej jej pijesz, tym bardziej jesteś spragniony. Kiedyś poznasz, jaka to jest rozkosz. Ucz się tylko, co jest sił w tobie, żeby jej zakosztować.", "Po cóż to wszystko ludzie robią, po co czynią dobrowolnie na złość słabszym spośród siebie, dzieciom? Toż to jest pomoc udzielona młodości przez wiek i rozum dojrzały? Nic, tylko mściwe, obłudne a umyślne łganie, gdzie się da, podstawienie nogi, żebyś upadł i żebyś się rozbił. A ty wierzysz, że wykujem lemiesze z pałaszy skrwawionych...", "Trza było skazać na śmierć tę miłość, od której serce pęka, jakby zbielałem w ogniu żelazem wypalić wszystko aż do ostatniego wspomnienia.";

• treny VII i VIII - Jan Kochanowski - renesans, poezja (treny), cytaty: "Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulko, tym zniknienim swoim! Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.", "Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory, Mojej namilszej cory, Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie? Żalu mi przydajecie. Już ona członeczków swych wami nie odzieje, Nie masz, nie masz nadzieje", "Teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu, Nie masz zabawki, nie masz rośmiać się nikomu. Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje, A serce swej pociechy darmo upatruje."

Miłość:

• Quo vadis - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, powieść historyczna, cytaty: "Kochać jest niedość, trzeba umieć kochać i trzeba umieć nauczyć miłości.", "Dokąd idziesz (Panie)" - Quo vadis (Domine)? (łacińskie)", "[…] nie dość kochać dobrych, ale trzeba kochać i złych, gdyż tylko miłością można z nich złość wyplenić.";

• Pan Tadeusz - Adam Mickiewicz (fragmenty, czyli wybrane księgi: I, II, IV, X, XI, XII) - romantyzm, poemat epicki (epopeja narodowa), cytaty: "Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie, Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.", "Głupi niedźwiedziu! Gdybyś w mateczniku siedział, Nigdy by się o tobie Wojski nie dowiedział.", "Bo Paryż częstą mody odmianą się chlubi, A co Francuz wymyśli, to Polak polubi.";

• treny VII i VIII - Jan Kochanowski - renesans, poezja (treny), cytaty: "Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulko, tym zniknienim swoim! Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.", "Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory, Mojej namilszej cory, Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie? Żalu mi przydajecie. Już ona członeczków swych wami nie odzieje, Nie masz, nie masz nadzieje", "Teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu, Nie masz zabawki, nie masz rośmiać się nikomu. Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje, A serce swej pociechy darmo upatruje."

• wybór fraszek  - Jan Kochanowski - renesans, poezja (fraszki), cytaty: "Szlachetne zdrowie, Nikt się nie dowie, Jako smakujesz, Aż się zepsujesz.", "Co bez przyjaciół za żywot? Więzienie, W którym niesmaczne żadne dobre mienie.", "Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy, Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność uroda, moc, pieniądze, sława, Wszytko to minie jako polna trawa";

• Świtezianka - Adam Mickiewicz -  romantyzm, ballada synkretyczna (czyli  łącząca w sobie cechy trzech rodzajów literackich - epiki, liryki i dramatu), cytaty: "Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie, A w sercu lisie zamiary.", "Dochowaj, strzelcze, to moja rada: Bo kto przysięgę naruszy, Ach, biada jemu, za życia biada! I biada, jego złej duszy!", "Każdą noc prawie, o jednej porze, Pod tym się widzą modrzewiem, Młody jest strzelcem w tutejszym borze: Kto jest dziewczyna? Ja nie wiem."

Dojrzewanie:

• Syzyfowe prace - Stefan Żeromski (fragmenty) - modernizm (Młoda Polska), powieść psychologiczna, cytaty: "Nauka jest jak niezmierne morze... Im więcej jej pijesz, tym bardziej jesteś spragniony. Kiedyś poznasz, jaka to jest rozkosz. Ucz się tylko, co jest sił w tobie, żeby jej zakosztować.", "Po cóż to wszystko ludzie robią, po co czynią dobrowolnie na złość słabszym spośród siebie, dzieciom? Toż to jest pomoc udzielona młodości przez wiek i rozum dojrzały? Nic, tylko mściwe, obłudne a umyślne łganie, gdzie się da, podstawienie nogi, żebyś upadł i żebyś się rozbił. A ty wierzysz, że wykujem lemiesze z pałaszy skrwawionych...", "Trza było skazać na śmierć tę miłość, od której serce pęka, jakby zbielałem w ogniu żelazem wypalić wszystko aż do ostatniego wspomnienia.";

Patriotyzm:

• Syzyfowe prace - Stefan Żeromski (fragmenty) - modernizm (Młoda Polska), powieść psychologiczna, cytaty: "Nauka jest jak niezmierne morze... Im więcej jej pijesz, tym bardziej jesteś spragniony. Kiedyś poznasz, jaka to jest rozkosz. Ucz się tylko, co jest sił w tobie, żeby jej zakosztować.", "Po cóż to wszystko ludzie robią, po co czynią dobrowolnie na złość słabszym spośród siebie, dzieciom? Toż to jest pomoc udzielona młodości przez wiek i rozum dojrzały? Nic, tylko mściwe, obłudne a umyślne łganie, gdzie się da, podstawienie nogi, żebyś upadł i żebyś się rozbił. A ty wierzysz, że wykujem lemiesze z pałaszy skrwawionych...", "Trza było skazać na śmierć tę miłość, od której serce pęka, jakby zbielałem w ogniu żelazem wypalić wszystko aż do ostatniego wspomnienia.";

• Pan Tadeusz - Adam Mickiewicz (fragmenty, czyli wybrane księgi: I, II, IV, X, XI, XII) - romantyzm, poemat epicki (epopeja narodowa), cytaty: "Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie, Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.", "Głupi niedźwiedziu! Gdybyś w mateczniku siedział, Nigdy by się o tobie Wojski nie dowiedział.", "Bo Paryż częstą mody odmianą się chlubi, A co Francuz wymyśli, to Polak polubi.";

• Latarnik - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, nowela, cytaty: "Czasem, gdy morze bardzo jest rozhukane, woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli nieskończoność morska może tak wołać, to być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy.", "Największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się.", "Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy.";

• Reduta Ordona - Adam Mickiewicz - romantyzm, poemat opisowy (liryka), cytaty: "- Bo dzieło zniszczenia, W dobrej sprawie jest święte, jak dzieło tworzenia: Bóg wyrzekł słowo: stań się, Bóg i zgiń wyrzecze! Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze, Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona, Obleją, jak Moskale redutę Ordona: Karząc plemię zwycięzców zbrodniami zatrute, Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę.", "Spojrzałem na redutę. - Wały, palisady, Działa, i naszych garstka i wrogów gromady: Wszystko jako sen znikło! - Tylko czarna bryła Ziemi niekształtnej leży — rozjemcza mogiła. Tam i ci, co bronili - i ci, co się wdarli, Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli; Choćby cesarz Moskalom kazał wstać: już dusza Moskiewska, tam raz pierwszy, cesarza nie słusza", "Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona, Jak głaz, bodzący morze, reduta Ordona. Sześć tylko miała harmat. Wciąż dymią i świecą; I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą, Nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy, Ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy."

Konflikt:

• Pan Tadeusz - Adam Mickiewicz (fragmenty, czyli wybrane księgi: I, II, IV, X, XI, XII) - romantyzm, poemat epicki (epopeja narodowa), cytaty: "Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie, Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.", "Głupi niedźwiedziu! Gdybyś w mateczniku siedział, Nigdy by się o tobie Wojski nie dowiedział.", "Bo Paryż częstą mody odmianą się chlubi, A co Francuz wymyśli, to Polak polubi."

Podróż:

• Latarnik - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, nowela, cytaty: "Czasem, gdy morze bardzo jest rozhukane, woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli nieskończoność morska może tak wołać, to być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy.", "Największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się.", "Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy."

Samotność:

• Latarnik - Henryk Sienkiewicz (fragmenty) - pozytywizm, nowela, cytaty: "Czasem, gdy morze bardzo jest rozhukane, woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli nieskończoność morska może tak wołać, to być może, że gdy się człowiek zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im jest bardziej zmęczony życiem, tym milsze są mu te nawoływania. Ale, by ich słuchać, trzeba ciszy.", "Największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się.", "Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy."

Wady i przywary ludzi:

• Artysta - Sławomir Mrożek - współczesność, bajka, cytaty: "Owszem, nieźle, ale są lepsze lwy od pana. Gdyby pan się zgodził na koguta, to co innego. Wtedy mógłbym pana zaangażować.- Ja dla pana przyjemności nie będę udawał ptaka - obraził się Kogut.", "Co ci strzeliło do głowy, dlaczego chciałeś grać lwa?- Jak to, dlaczego ... - odpowiedział za niego Lis. - Czy widziałeś, kiedy artystę bez ambicji?", "Kogut przeczytał ogłoszenie: Potrzebujemy zwierząt - Cyrk".- Zgłoszę się - powiedział, składając gazetę. - Zawsze chciałem być artystą."

• wybór fraszek  - Jan Kochanowski - renesans, poezja (fraszki), cytaty: "Szlachetne zdrowie, Nikt się nie dowie, Jako smakujesz, Aż się zepsujesz.", "Co bez przyjaciół za żywot? Więzienie, W którym niesmaczne żadne dobre mienie.", "Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy, Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność uroda, moc, pieniądze, sława, Wszytko to minie jako polna trawa".

Ambicje:

• Artysta - Sławomir Mrożek - współczesność, bajka, cytaty: "Owszem, nieźle, ale są lepsze lwy od pana. Gdyby pan się zgodził na koguta, to co innego. Wtedy mógłbym pana zaangażować.- Ja dla pana przyjemności nie będę udawał ptaka - obraził się Kogut.", "Co ci strzeliło do głowy, dlaczego chciałeś grać lwa?- Jak to, dlaczego ... - odpowiedział za niego Lis. - Czy widziałeś, kiedy artystę bez ambicji?", "Kogut przeczytał ogłoszenie: Potrzebujemy zwierząt - Cyrk".- Zgłoszę się - powiedział, składając gazetę. - Zawsze chciałem być artystą."

Magia:

• wybrana pieśń  (Pieść świętojańska o Sobótce) - Jan Kochanowski - renesans, poezja (pieśni), cytaty: "Tak to matki nam podały, Samy także z drugich miały, Że na dzień świętego Jana, Zawżdy Sobótka palana.", "Dzieci, rady mej słuchajcie, Ojcowski rząd zachowajcie: Święto niechaj świętem będzie, Tak bywało przedtym wszędzie. Święta przedtym ludzie czcili, A przedsię wszytko zrobili; A ziemia hojnie rodziła, Bo pobożność Bogu miła.", "Wsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła? Kto twe wczasy, kto pożytki, Może wspomnieć za raz wszytki?  Człowiek w twej pieczy uczciwie, Bez wszelakiej lichwy żywie; Pobożne jego staranie I bezpieczne nabywanie.";

• Świtezianka - Adam Mickiewicz - romantyzm, ballada synkretyczna (czyli  łącząca w sobie cechy trzech rodzajów literackich - epiki, liryki i dramatu), cytaty: "Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie, A w sercu lisie zamiary.", "Dochowaj, strzelcze, to moja rada: Bo kto przysięgę naruszy, Ach, biada jemu, za życia biada! I biada, jego złej duszy!", "Każdą noc prawie, o jednej porze, Pod tym się widzą modrzewiem, Młody jest strzelcem w tutejszym borze: Kto jest dziewczyna? Ja nie wiem."

Śmierć:

• treny VII i VIII - Jan Kochanowski - renesans, poezja (treny), cytaty: "Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, Moja droga Orszulko, tym zniknienim swoim! Pełno nas, a jakoby nikogo nie było: Jedną maluczką duszą tak wiele ubyło.", "Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory, Mojej namilszej cory, Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie? Żalu mi przydajecie. Już ona członeczków swych wami nie odzieje, Nie masz, nie masz nadzieje", "Teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu, Nie masz zabawki, nie masz rośmiać się nikomu. Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje, A serce swej pociechy darmo upatruje.";

• Reduta Ordona - Adam Mickiewicz - romantyzm, poemat opisowy (liryka), cytaty: "- Bo dzieło zniszczenia, W dobrej sprawie jest święte, jak dzieło tworzenia: Bóg wyrzekł słowo: stań się, Bóg i zgiń wyrzecze! Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze, Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona, Obleją, jak Moskale redutę Ordona: Karząc plemię zwycięzców zbrodniami zatrute, Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę.", "Spojrzałem na redutę. - Wały, palisady, Działa, i naszych garstka i wrogów gromady: Wszystko jako sen znikło! - Tylko czarna bryła Ziemi niekształtnej leży — rozjemcza mogiła. Tam i ci, co bronili - i ci, co się wdarli, Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli; Choćby cesarz Moskalom kazał wstać: już dusza Moskiewska, tam raz pierwszy, cesarza nie słusza", "Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona, Jak głaz, bodzący morze, reduta Ordona. Sześć tylko miała harmat. Wciąż dymią i świecą; I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą, Nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy, Ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy."

Przyroda:

• wybrana pieśń  (Pieść świętojańska o Sobótce) - Jan Kochanowski - renesans, poezja (pieśni), cytaty: "Tak to matki nam podały, Samy także z drugich miały, Że na dzień świętego Jana, Zawżdy Sobótka palana.", "Dzieci, rady mej słuchajcie, Ojcowski rząd zachowajcie: Święto niechaj świętem będzie, Tak bywało przedtym wszędzie. Święta przedtym ludzie czcili, A przedsię wszytko zrobili; A ziemia hojnie rodziła, Bo pobożność Bogu miła.", "Wsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła? Kto twe wczasy, kto pożytki, Może wspomnieć za raz wszytki?  Człowiek w twej pieczy uczciwie, Bez wszelakiej lichwy żywie; Pobożne jego staranie I bezpieczne nabywanie.";

• wybór fraszek  - Jan Kochanowski - renesans, poezja (fraszki), cytaty: "Szlachetne zdrowie, Nikt się nie dowie, Jako smakujesz, Aż się zepsujesz.", "Co bez przyjaciół za żywot? Więzienie, W którym niesmaczne żadne dobre mienie.", "Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy, Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy. Zacność uroda, moc, pieniądze, sława, Wszytko to minie jako polna trawa";

• Świtezianka - Adam Mickiewicz - romantyzm, ballada synkretyczna (czyli  łącząca w sobie cechy trzech rodzajów literackich - epiki, liryki i dramatu), cytaty: "Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie, A w sercu lisie zamiary.", "Dochowaj, strzelcze, to moja rada: Bo kto przysięgę naruszy, Ach, biada jemu, za życia biada! I biada, jego złej duszy!", "Każdą noc prawie, o jednej porze, Pod tym się widzą modrzewiem, Młody jest strzelcem w tutejszym borze: Kto jest dziewczyna? Ja nie wiem."

Bóg (wierzenia):

• wybrana pieśń  (Pieść świętojańska o Sobótce) - Jan Kochanowski - renesans, poezja (pieśni), cytaty: "Tak to matki nam podały, Samy także z drugich miały, Że na dzień świętego Jana, Zawżdy Sobótka palana.", "Dzieci, rady mej słuchajcie, Ojcowski rząd zachowajcie: Święto niechaj świętem będzie, Tak bywało przedtym wszędzie. Święta przedtym ludzie czcili, A przedsię wszytko zrobili; A ziemia hojnie rodziła, Bo pobożność Bogu miła.", "Wsi spokojna, wsi wesoła, Który głos twej chwale zdoła? Kto twe wczasy, kto pożytki, Może wspomnieć za raz wszytki?  Człowiek w twej pieczy uczciwie, Bez wszelakiej lichwy żywie; Pobożne jego staranie I bezpieczne nabywanie.";

• Reduta Ordona - Adam Mickiewicz - romantyzm, poemat opisowy (liryka), cytaty: "- Bo dzieło zniszczenia, W dobrej sprawie jest święte, jak dzieło tworzenia: Bóg wyrzekł słowo: stań się, Bóg i zgiń wyrzecze! Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze, Kiedy ziemię despotyzm i duma szalona, Obleją, jak Moskale redutę Ordona: Karząc plemię zwycięzców zbrodniami zatrute, Bóg wysadzi tę ziemię, jak on swą redutę.", "Spojrzałem na redutę. - Wały, palisady, Działa, i naszych garstka i wrogów gromady: Wszystko jako sen znikło! - Tylko czarna bryła Ziemi niekształtnej leży — rozjemcza mogiła. Tam i ci, co bronili - i ci, co się wdarli, Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli; Choćby cesarz Moskalom kazał wstać: już dusza Moskiewska, tam raz pierwszy, cesarza nie słusza", "Przeciw nim sterczy biała, wąska, zaostrzona, Jak głaz, bodzący morze, reduta Ordona. Sześć tylko miała harmat. Wciąż dymią i świecą; I nie tyle prędkich słów gniewne usta miecą, Nie tyle przejdzie uczuć przez duszę w rozpaczy, Ile z tych dział leciało bomb, kul i kartaczy."