Jakie lektury na maturę podstawową 2026 koniecznie trzeba przeczytać w całości? Zobaczcie sami Cz.I

Wprawdzie do matury 2026 zostało jeszcze dużo czasu, to jednak nie należy osiadać na laurach. Wręcz przeciwnie, warto już teraz zacząć przygotowania i zdać jak najlepiej, aby móc iść na takie studia, o jakich marzycie. W przypadku języka polskiego najważniejsze są lektury, przy czy część trzeba znać w całości, a niektóre we fragmentach. A które konkretnie? Aby wam pomóc, przygotowałam egzaminacyjną mapę przetrwania właśnie z lektur. Koniecznie się z nią zapoznajcie, a będzie wam łatwiej się przygotować do matury. W tej części tekstu skupiam się wyłącznie na pozycjach, które trzeba znać w całości. W następnym artykule opiszę te, do których wystarczy solidna znajomość dobrego streszczenia, jak również krótsze utwory, w tym wiersze.

Mapa przetrwania na maturę podstawową 2026. Te lektury musicie znać w całości na egzamin

Zacznijmy od lektur, które trzeba znać w całości, a zwłaszcza od egzaminacyjnego TOP 5 (to te pogrubione i pokolorowane na żółto pozycje, przy czym tu są 4 pozycje, 5 jest we fragmentach, więc pojawi się w drugiej części artykułu, który ukaże się za dwie godziny). Podzieliłam je ze względu na motywy literackie, przy czym utwory będą się powtarzały, bo do każdej dobrałam po dwa-trzy najważniejsze. Poza tym do każdego dopisałam też krótką metryczkę - epokę literacką, gatunek i trzy najważniejsze cytaty. Oto lista lektur, które trzeba znać w całości na maturę podstawową:

Bunt:

Sofokles - Antygona - starożytność, tragedia antyczna, cytaty: "Kogo Bóg chce zgubić, wpierw mu rozum odbiera.", "Nie ma zaś większej klęski od nierządu: On gubi miasta, on domy rozburza, On wśród szeregów roznieca ucieczkę.", "O nic nie błagaj, bo próżne marzenia, by człowiek uszedł swego przeznaczenia.";
Molier - Skąpiec - barok, dramat (komedia charakterów), cytaty: "Po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść.", "Małżeństwo nie może być szczęśliwe bez prawdziwego przywiązania.", "Gdy chodzi o pochlebstwo, najmędrsi ludzie posiadają istne skarby naiwności; nie ma nic tak bezczelnego ani tak niedorzecznego, czego by nie połknęli, skoro się należycie rzecz zaprawi pochwałami.";
Hanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - współczesność, reportaż literacki, cytaty: "Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej, niż On by sobie życzył.", "To jest straszna rzecz, kiedy się idzie tak spokojnie na śmierć. To jest znacznie trudniejsze od strzelania. Przecież o wiele łatwiej się umiera, strzelając, o wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi, który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem, a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga… Już to rozumiesz?", "W medycynie liczy się każde życie – każda najmniejsza szansa uratowania życia.";
Albert Camus - Dżuma - współczesność, parabola w stylu kroniki, cytaty: "Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.", "Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.", "Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.";
George Orwell - Rok 1984 - współczesność, antyutopia, cytaty: "Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie przyszłość, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz, wiecznie!", "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.", "Nigdy, z najwznioślejszego powodu, nie można pragnąć zwiększenia bólu. Chce się tylko jednego: by zelżał. Nic na świecie nie jest tak straszne, jak ból fizyczny. W obliczu bólu nie ma bohaterów.";
Sławomir Mrożek - Tango - współczesność, dramat groteskowy, cytaty: "Nic nie jest poważne samo w sobie, nie jest w ogóle żadne. Wszystko jest nijakie. Jeżeli sami nie nadamy rzeczom jakiegoś charakteru, utoniemy w tej nijakości. Musimy stworzyć jakieś znaczenia, jeżeli ich nie ma w naturze.", "Człowiek nie powinien żyć bezmyślnie, na zasadzie mechanicznych odruchów.", "Jest tylko jedna zasada: nie krępować się i robić to, na co ma się ochotę. Każdy ma prawo do własnego szczęścia."

Miłość:

Sofokles - Antygona - starożytność, tragedia antyczna, cytaty: "Kogo Bóg chce zgubić, wpierw mu rozum odbiera.", "Nie ma zaś większej klęski od nierządu: On gubi miasta, on domy rozburza, On wśród szeregów roznieca ucieczkę.", "O nic nie błagaj, bo próżne marzenia, by człowiek uszedł swego przeznaczenia.";

Molier - Skąpiec - barok, dramat (komedia charakterów), cytaty: "Po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść.", "Małżeństwo nie może być szczęśliwe bez prawdziwego przywiązania.", "Gdy chodzi o pochlebstwo, najmędrsi ludzie posiadają istne skarby naiwności; nie ma nic tak bezczelnego ani tak niedorzecznego, czego by nie połknęli, skoro się należycie rzecz zaprawi pochwałami.";

George Orwell - Rok 1984 - współczesność, antyutopia, cytaty: "Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie przyszłość, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz, wiecznie!", "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.", "Nigdy, z najwznioślejszego powodu, nie można pragnąć zwiększenia bólu. Chce się tylko jednego: by zelżał. Nic na świecie nie jest tak straszne, jak ból fizyczny. W obliczu bólu nie ma bohaterów.";

Bolesław Prus - Lalka - pozytywizm, powieść realistyczna, cytaty: "Oto miniatura kraju […], w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo niemogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć.", "Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…", "– Pluń na wszystko, co minęło: na własną boleść i na cudzą nikczemność… Wybierz sobie jaki cel, jakikolwiek, i zacznij nowe życie.";

Stanisław Wyspiański - Wesele - modernizm, dramat, cytaty: "Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapki wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur, ostał ci się ino sznur.", "A, jak myślę, że panowie dużo by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!", "Ale Świętości nie szargać, bo trza, żeby święte były."

Władza:

Sofokles - Antygona - starożytność, tragedia antyczna, cytaty: "Kogo Bóg chce zgubić, wpierw mu rozum odbiera.", "Nie ma zaś większej klęski od nierządu: On gubi miasta, on domy rozburza, On wśród szeregów roznieca ucieczkę.", "O nic nie błagaj, bo próżne marzenia, by człowiek uszedł swego przeznaczenia.";

George Orwell - Rok 1984 - współczesność, antyutopia, cytaty: "Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie przyszłość, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz, wiecznie!", "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.", "Nigdy, z najwznioślejszego powodu, nie można pragnąć zwiększenia bólu. Chce się tylko jednego: by zelżał. Nic na świecie nie jest tak straszne, jak ból fizyczny. W obliczu bólu nie ma bohaterów.";

Sławomir Mrożek - Tango - współczesność, dramat groteskowy, cytaty: "Nic nie jest poważne samo w sobie, nie jest w ogóle żadne. Wszystko jest nijakie. Jeżeli sami nie nadamy rzeczom jakiegoś charakteru, utoniemy w tej nijakości. Musimy stworzyć jakieś znaczenia, jeżeli ich nie ma w naturze.", "Człowiek nie powinien żyć bezmyślnie, na zasadzie mechanicznych odruchów.", "Jest tylko jedna zasada: nie krępować się i robić to, na co ma się ochotę. Każdy ma prawo do własnego szczęścia.";

William Szekspir - Makbet - renesans, tragedia (dramat), cytaty: "Żyję na świecie, na którym zło często bywa chwalebnym, a dobro jest miane za zgubne głupstwo. Biada mi! Czyż zdołam znaleźć obronę w tych jedynie słowach: Jestem niewinną?", "Zamiary są wiatrem, kiedy nie idą z wykonaniem w parze.", "Sprawiedliwość zwraca podaną przez nas czarę jadu do własnych naszych ust.";
Marek Nowakowski - Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii) - współczesność, mały realizm, cytaty: "To ten z Tanga Mrożka. Przebojowy, agresywny cham. Zrazu potulny, rozrasta się i dominować zaczyna. Szybko osiąga swoje żarłoczne cele", "Kierowca fiata wychylił się z okienka - głosem i na migi informował kierowcę forda o swoim prawie do pierwszeństwa. I to także na nic się zdało. Tamten tkwił w swojej agresywnej, napierającej pozycji bez zmian", "-Panie, jak tak można? - zabrzmiał głos kierowcy "malucha", drgający bezsilną skargą. A "Edek", bo to on był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 190 przeszło centymetrów patrzył przed siebie - wcale nie widząc tego cherlaka w okularach".

Wina i kara:

William Szekspir - Makbet - renesans, tragedia (dramat), cytaty: "Żyję na świecie, na którym zło często bywa chwalebnym, a dobro jest miane za zgubne głupstwo. Biada mi! Czyż zdołam znaleźć obronę w tych jedynie słowach: Jestem niewinną?", "Zamiary są wiatrem, kiedy nie idą z wykonaniem w parze.", "Sprawiedliwość zwraca podaną przez nas czarę jadu do własnych naszych ust.";

Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara - pozytywizm, powieść psychologiczna, cytaty: "Nie ma nic trudniejszego na świecie niż szczerość i nie ma nic łatwiejszego niż pochlebstwo.", "A jeżeli nie ma się do kogo zwrócić, jeżeli nie ma dokąd pójść?! Przecież musi być tak, żeby każdy człowiek miał dokąd pójść. Albowiem nadchodzi taki moment, kiedy człowiek za wszelką cenę musi dokądś pójść!", "Kłamstwo zawsze można przebaczyć; kłamstwo – to rzecz pożyteczna, gdyż wiedzie do prawdy."

Zbrodnia:

Hanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - współczesność, reportaż literacki, cytaty: "Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej, niż On by sobie życzył.", "To jest straszna rzecz, kiedy się idzie tak spokojnie na śmierć. To jest znacznie trudniejsze od strzelania. Przecież o wiele łatwiej się umiera, strzelając, o wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi, który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem, a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga… Już to rozumiesz?", "W medycynie liczy się każde życie – każda najmniejsza szansa uratowania życia.";

William Szekspir - Makbet - renesans, tragedia (dramat), cytaty: "Żyję na świecie, na którym zło często bywa chwalebnym, a dobro jest miane za zgubne głupstwo. Biada mi! Czyż zdołam znaleźć obronę w tych jedynie słowach: Jestem niewinną?", "Zamiary są wiatrem, kiedy nie idą z wykonaniem w parze.", "Sprawiedliwość zwraca podaną przez nas czarę jadu do własnych naszych ust.";

Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara - pozytywizm, powieść psychologiczna, cytaty: "Nie ma nic trudniejszego na świecie niż szczerość i nie ma nic łatwiejszego niż pochlebstwo.", "A jeżeli nie ma się do kogo zwrócić, jeżeli nie ma dokąd pójść?! Przecież musi być tak, żeby każdy człowiek miał dokąd pójść. Albowiem nadchodzi taki moment, kiedy człowiek za wszelką cenę musi dokądś pójść!", "Kłamstwo zawsze można przebaczyć; kłamstwo – to rzecz pożyteczna, gdyż wiedzie do prawdy."

Pieniądze:

Molier - Skąpiec - barok, dramat (komedia charakterów), cytaty: Po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść.", "Małżeństwo nie może być szczęśliwe bez prawdziwego przywiązania.", "Gdy chodzi o pochlebstwo, najmędrsi ludzie posiadają istne skarby naiwności; nie ma nic tak bezczelnego ani tak niedorzecznego, czego by nie połknęli, skoro się należycie rzecz zaprawi pochwałami."

Nierówności społeczne:

Bolesław Prus - Lalka - pozytywizm, powieść realistyczna, cytaty: "Oto miniatura kraju […], w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo niemogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć.", "Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…", "– Pluń na wszystko, co minęło: na własną boleść i na cudzą nikczemność… Wybierz sobie jaki cel, jakikolwiek, i zacznij nowe życie."

Praca:

Bolesław Prus - Lalka - pozytywizm, powieść realistyczna, cytaty: "Oto miniatura kraju […], w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo niemogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć.", "Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…", "– Pluń na wszystko, co minęło: na własną boleść i na cudzą nikczemność… Wybierz sobie jaki cel, jakikolwiek, i zacznij nowe życie.";
Tadeusz Borowski - Proszę państwa do gazu - II wojna światowa, literatura faktu, cytaty: "Jest prawo obozu, że ludzi idących na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości.", "– Już po pierwszym transporcie! Pomyśl, ja – od Bożego Narodzenia przewinęło się przez moje ręce chyba z milion ludzi. Najgorsze są transporty spod Paryża: zawsze człowiek spotyka znajomych. – I co im mówisz? – Że się idą kąpać, a potem spotkamy się w obozie. A ty byś co powiedział?", "Oto idzie szybko kobieta, śpieszy się nieznacznie, ale gorączkowo. Małe, kilkuletnie dziecko o zarumienionej twarzy cherubinka biegnie za nią, nie może nadążyć, wyciąga rączki z płaczem: – Mamo! mamo! – Kobieto, weźże to dziecko na ręce! – Panie, panie, to nie moje dziecko, to nie moje! – krzyczy histerycznie kobieta i ucieka, zakrywając rękoma twarz. Chce skryć się, chce zdążyć między tamte, które nie pojadą autem, które pójdą pieszo, które będą żyć. Jest młoda zdrowa, ładna, chce żyć."

Przemiana wewnętrzna:

Albert Camus - Dżuma - współczesność, parabola w stylu kroniki, cytaty: "Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.", "Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.", "Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.";

Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara - pozytywizm, powieść psychologiczna, cytaty: "Nie ma nic trudniejszego na świecie niż szczerość i nie ma nic łatwiejszego niż pochlebstwo.", "A jeżeli nie ma się do kogo zwrócić, jeżeli nie ma dokąd pójść?! Przecież musi być tak, żeby każdy człowiek miał dokąd pójść. Albowiem nadchodzi taki moment, kiedy człowiek za wszelką cenę musi dokądś pójść!", "Kłamstwo zawsze można przebaczyć; kłamstwo – to rzecz pożyteczna, gdyż wiedzie do prawdy."

Patriotyzm:

Stanisław Wyspiański - Wesele - modernizm, dramat, cytaty: "Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapki wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur, ostał ci się ino sznur.", "A, jak myślę, że panowie dużo by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!", "Ale Świętości nie szargać, bo trza, żeby święte były.";
Stefan Żeromski - Przedwiośnie - dwudziestolecie międzywojenne, powieść polityczna, cytaty: "A, wieś, jak wieś. Ani miła, ani niemiła. Po prostu Odolany. Pracy trzeba, och, pracy! Ludek tu dobry, poczciwy, bogobojny, zapobiegliwy, pracowity, ale pracy nad nim trzeba – po łokcie!", "Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego kult urządzili, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi.", "Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie. Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. […] Cała klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami."

Dekadentyzm:

Stanisław Wyspiański - Wesele - modernizm, dramat, cytat: "Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapki wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur, ostał ci się ino sznur.", "A, jak myślę, że panowie dużo by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!", "Ale Świętości nie szargać, bo trza, żeby święte były."

Rewolucja:

Stefan Żeromski - Przedwiośnie - dwudziestolecie międzywojenne, powieść polityczna, cytaty: "A, wieś, jak wieś. Ani miła, ani niemiła. Po prostu Odolany. Pracy trzeba, och, pracy! Ludek tu dobry, poczciwy, bogobojny, zapobiegliwy, pracowity, ale pracy nad nim trzeba – po łokcie!", "Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego kult urządzili, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi.", "Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie. Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. […] Cała klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami.";
Marek Nowakowski - Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii) - współczesność, mały realizm, cytaty: "To ten z Tanga Mrożka. Przebojowy, agresywny cham. Zrazu potulny, rozrasta się i dominować zaczyna. Szybko osiąga swoje żarłoczne cele", "Kierowca fiata wychylił się z okienka - głosem i na migi informował kierowcę forda o swoim prawie do pierwszeństwa. I to także na nic się zdało. Tamten tkwił w swojej agresywnej, napierającej pozycji bez zmian", "-Panie, jak tak można? - zabrzmiał głos kierowcy "malucha", drgający bezsilną skargą. A "Edek", bo to on był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 190 przeszło centymetrów patrzył przed siebie - wcale nie widząc tego cherlaka w okularach".

Idealizm:

Stefan Żeromski - Przedwiośnie - dwudziestolecie międzywojenne, powieść polityczna, cytaty: "A, wieś, jak wieś. Ani miła, ani niemiła. Po prostu Odolany. Pracy trzeba, och, pracy! Ludek tu dobry, poczciwy, bogobojny, zapobiegliwy, pracowity, ale pracy nad nim trzeba – po łokcie!", "Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego kult urządzili, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi.", "Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie. Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. […] Cała klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami."

Śmierć:

Hanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - współczesność, reportaż literacki, cytaty: "Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej, niż On by sobie życzył.", "To jest straszna rzecz, kiedy się idzie tak spokojnie na śmierć. To jest znacznie trudniejsze od strzelania. Przecież o wiele łatwiej się umiera, strzelając, o wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi, który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem, a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga… Już to rozumiesz?", "W medycynie liczy się każde życie – każda najmniejsza szansa uratowania życia.";

Albert Camus - Dżuma - współczesność, parabola w stylu kroniki, cytaty: "Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.", "Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.", "Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.";

Sławomir Mrożek - Tango - współczesność, dramat groteskowy, cytaty: "Nic nie jest poważne samo w sobie, nie jest w ogóle żadne. Wszystko jest nijakie. Jeżeli sami nie nadamy rzeczom jakiegoś charakteru, utoniemy w tej nijakości. Musimy stworzyć jakieś znaczenia, jeżeli ich nie ma w naturze.", "Człowiek nie powinien żyć bezmyślnie, na zasadzie mechanicznych odruchów.", "Jest tylko jedna zasada: nie krępować się i robić to, na co ma się ochotę. Każdy ma prawo do własnego szczęścia.";
Tadeusz Borowski - Proszę państwa do gazu - II wojna światowa, literatura faktu, cytaty: "Jest prawo obozu, że ludzi idących na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości.", "– Już po pierwszym transporcie! Pomyśl, ja – od Bożego Narodzenia przewinęło się przez moje ręce chyba z milion ludzi. Najgorsze są transporty spod Paryża: zawsze człowiek spotyka znajomych. – I co im mówisz? – Że się idą kąpać, a potem spotkamy się w obozie. A ty byś co powiedział?", "Oto idzie szybko kobieta, śpieszy się nieznacznie, ale gorączkowo. Małe, kilkuletnie dziecko o zarumienionej twarzy cherubinka biegnie za nią, nie może nadążyć, wyciąga rączki z płaczem: – Mamo! mamo! – Kobieto, weźże to dziecko na ręce! – Panie, panie, to nie moje dziecko, to nie moje! – krzyczy histerycznie kobieta i ucieka, zakrywając rękoma twarz. Chce skryć się, chce zdążyć między tamte, które nie pojadą autem, które pójdą pieszo, które będą żyć. Jest młoda zdrowa, ładna, chce żyć."

Okrucieństwo:

Tadeusz Borowski - Proszę państwa do gazu - II wojna światowa, literatura faktu, cytaty: "Jest prawo obozu, że ludzi idących na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości.", "– Już po pierwszym transporcie! Pomyśl, ja – od Bożego Narodzenia przewinęło się przez moje ręce chyba z milion ludzi. Najgorsze są transporty spod Paryża: zawsze człowiek spotyka znajomych. – I co im mówisz? – Że się idą kąpać, a potem spotkamy się w obozie. A ty byś co powiedział?", "Oto idzie szybko kobieta, śpieszy się nieznacznie, ale gorączkowo. Małe, kilkuletnie dziecko o zarumienionej twarzy cherubinka biegnie za nią, nie może nadążyć, wyciąga rączki z płaczem: – Mamo! mamo! – Kobieto, weźże to dziecko na ręce! – Panie, panie, to nie moje dziecko, to nie moje! – krzyczy histerycznie kobieta i ucieka, zakrywając rękoma twarz. Chce skryć się, chce zdążyć między tamte, które nie pojadą autem, które pójdą pieszo, które będą żyć. Jest młoda zdrowa, ładna, chce żyć.";
Marek Nowakowski - Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii) - współczesność, mały realizm, cytaty: "To ten z Tanga Mrożka. Przebojowy, agresywny cham. Zrazu potulny, rozrasta się i dominować zaczyna. Szybko osiąga swoje żarłoczne cele", "Kierowca fiata wychylił się z okienka - głosem i na migi informował kierowcę forda o swoim prawie do pierwszeństwa. I to także na nic się zdało. Tamten tkwił w swojej agresywnej, napierającej pozycji bez zmian", "-Panie, jak tak można? - zabrzmiał głos kierowcy "malucha", drgający bezsilną skargą. A "Edek", bo to on był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 190 przeszło centymetrów patrzył przed siebie - wcale nie widząc tego cherlaka w okularach".

Pamięć:

Andrzej Stasiuk - Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) - współczesność, opowiadanie (proza poetycka), cytaty: "Lecz miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią.", "Być może wyobraźnia i wiara nie mogą bez siebie istnieć, bo mają wspólną istotę - nie wymagają dowodu.", "Szedłem później obok wozu, a stary człowiek wskazywał miejsca, gdzie stały domy, wymieniał imiona, opowiadał okruchy jakichś zdarzeń. Jechał przez wieś, która istniała w jego pamięci. Ani czas, ani ogień, ani kruchość nie miały do niej dostępu."

Przemijanie:

Andrzej Stasiuk - Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) - współczesność, opowiadanie (proza poetycka), cytaty: "Lecz miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią.", "Być może wyobraźnia i wiara nie mogą bez siebie istnieć, bo mają wspólną istotę - nie wymagają dowodu.", "Szedłem później obok wozu, a stary człowiek wskazywał miejsca, gdzie stały domy, wymieniał imiona, opowiadał okruchy jakichś zdarzeń. Jechał przez wieś, która istniała w jego pamięci. Ani czas, ani ogień, ani kruchość nie miały do niej dostępu."

Tożsamość:

Andrzej Stasiuk - Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) - współczesność, opowiadanie (proza poetycka), cytaty: "Lecz miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią.", "Być może wyobraźnia i wiara nie mogą bez siebie istnieć, bo mają wspólną istotę - nie wymagają dowodu.", "Szedłem później obok wozu, a stary człowiek wskazywał miejsca, gdzie stały domy, wymieniał imiona, opowiadał okruchy jakichś zdarzeń. Jechał przez wieś, która istniała w jego pamięci. Ani czas, ani ogień, ani kruchość nie miały do niej dostępu."

Podróż:

Olga Tokarczuk - Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) - współczesność, opowiadanie, cytaty: "Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.", "Patrzyli sobie w oczy z tą rybą. Było to przerażające i przyjemne zarazem, pełne sensu i jednocześnie absurdalne. Bał się i w jakiś dziwny sposób czuł się szczęśliwy.", "Najbardziej ponury naród świata."

Obcość:

Olga Tokarczuk - Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) - współczesność, opowiadanie, cytaty: "Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.", "Patrzyli sobie w oczy z tą rybą. Było to przerażające i przyjemne zarazem, pełne sensu i jednocześnie absurdalne. Bał się i w jakiś dziwny sposób czuł się szczęśliwy.", "Najbardziej ponury naród świata."

Miasto:

Olga Tokarczuk - Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) - współczesność, opowiadanie, cytaty: "Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.", "Patrzyli sobie w oczy z tą rybą. Było to przerażające i przyjemne zarazem, pełne sensu i jednocześnie absurdalne. Bał się i w jakiś dziwny sposób czuł się szczęśliwy.", "Najbardziej ponury naród świata."

Szukaj na tym blogu

Nauka to pokarm dla rozumu

Maturalna mapa przetrwania z języka polskiego. Oto kompletna lista lektur i to, jak sobie z nimi poradzić przed maturą podstawową 2026