Maturalna mapa przetrwania z języka polskiego. Oto kompletna lista lektur i to, jak sobie z nimi poradzić przed maturą rozszerzoną 2026 Cz. I

Jakie lektury na maturę rozszerzoną 2026 koniecznie trzeba przeczytać w całości? Zobaczcie sami Cz.I

Wprawdzie do matury 2026 zostało jeszcze dużo czasu, to jednak nie należy osiadać na laurach. Wręcz przeciwnie, warto już teraz zacząć przygotowania i zdać jak najlepiej, aby móc iść na takie studia, o jakich marzycie. W przypadku języka polskiego najważniejsze są lektury, przy czy część trzeba znać w całości, a niektóre we fragmentach. A które konkretnie? Aby wam pomóc, przygotowałam egzaminacyjną mapę przetrwania właśnie z lektur. Koniecznie się z nią zapoznajcie, a będzie wam łatwiej się przygotować do matury. W tej części tekstu skupiam się wyłącznie na pozycjach, które na maturze rozszerzonej 2026 z języka polskiego trzeba znać w całości. 

Mapa przetrwania na maturę podstawową 2026. Te lektury musicie znać w całości na egzamin

Zacznijmy od lektur, które trzeba znać w całości, na szczęście nie jest ich zbyt wiele. Podzieliłam je ze względu na motywy literackie, przy czym utwory będą się powtarzały, bo do każdej dobrałam po dwa-trzy najważniejsze. Poza tym do każdego dopisałam też krótką metryczkę - epokę literacką, gatunek i trzy najważniejsze cytaty. Oto lista lektur, które trzeba znać w całości na maturę:

Władza:

• William Szekspir, Hamlet - epoka elżbietańska (czyli przełom renesansu i baroku), tragedia (sztuka teatralna), cytaty: "Być albo nie być, oto jest pytanie. Jestli w istocie szlachetniejszą rzeczą znosić pociski zawistnego losu, czy też stawiwszy czoło morzu nędzy? Przez opór wybrnąć z niego? – Umrzeć – zasnąć.", "Niech ryczy z bólu ranny łoś, Zwierz zdrów przebiega knieje. Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś, To są zwyczajne dzieje.", "Chcąc być łagodnym, okrutnym być muszę.";

• Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata - dwudziestolecie międzywojenne, powieść realistyczno-satyryczna, cytaty: "Tak, człowiek jest śmiertelny, ale to jeszcze pół biedy. Najgorsze, że to, iż jest śmiertelny, okazuje się niespodziewanie, w tym właśnie sęk!", "Ten, który kocha, powinien dzielić los tego, kogo kocha,", "Niech pani nigdy nikogo i o nic nie prosi! Nigdy i o nic, tych zwłaszcza, którzy są od pani potężniejsi. Sami zaproponują, sami wszystko dadzą.";

• Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa - współczesność, powieść polityczna i parabola, cytaty: "Charakter to brak wątpliwości, charakter to uporczywość trwania przy swoim zamiarze choćby nie wiem, jak bezsensownym, charakter to brak wyobraźni, charakter to wrodzona tępota, charakter to nieszczęście ludzkości.", "Ciało mamy zwierzęce, lecz aspiracje boskie.", "Świat nie może umrzeć. Wielu już pokoleniom zdawało się, że świat umiera. Ale to tylko ich własny świat umierał.";

• Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku - współczesność, tragikomedia (sam autor mówi o niej "komedyjka o rozpaczy"), cytaty: "Według ostatnich danych liczba homlesów w Nowym Jorku zwiększa się. I w końcu tego roku na każdych trzystu nowojorczyków przypadać będzie jeden bezdomny. To by znaczyło, że dzisiaj w teatrze jest co najmniej jedna osoba, która niedługo znajdzie się na ulicy. I ta osoba dobrze wie, o kim mówię. Życzę państwu miłego wieczoru.", "Jak jesteś na ulicy, nikt nie traktuje cię jak człowieka.", "Bardzo wielu ludzi w dzień bardzo spokojnie sobie żyje, a w nocy coś ich chwyta. Zaczynają biegać dookoła, wrzeszczeć, kłócić się ze sobą.";

Miłość:

• William Szekspir, Hamlet - epoka elżbietańska (czyli przełom renesansu i baroku), tragedia (sztuka teatralna), cytaty: "Być albo nie być, oto jest pytanie. Jestli w istocie szlachetniejszą rzeczą znosić pociski zawistnego losu, czy też stawiwszy czoło morzu nędzy? Przez opór wybrnąć z niego? – Umrzeć – zasnąć.", "Niech ryczy z bólu ranny łoś, Zwierz zdrów przebiega knieje. Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś, To są zwyczajne dzieje.", "Chcąc być łagodnym, okrutnym być muszę.";

• Juliusz Słowacki, Kordian - romantyzm, dramat romantyczny, cytaty: "Jam jest posąg człowieka na posągu świata. […] Mogę – więc pójdę! Ludy zwołam! Obudzę! […] Ludy! Winkelried ożył! Polska Winkelriedem narodów!", "Nie przyszedłem was błąkać jak ciemne anioły […] Jestem cały i jeden… A gdy kraj ocalę, Nie zasiądę na tronie, przy tronie, pod tronem, Ja się w chwili ofiarnej jak kadzidło spalę!", "No mój synu, idź z Bogiem, a niechaj wasz naród, Wygubi w sobie ogniów jakobińskich zaród, Niech się weźmie psałterza i radeł i sochy… […] Na pobitych Polaków pierwszy klątwę rzucę.";

• Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata - dwudziestolecie międzywojenne, powieść realistyczno-satyryczna, cytaty: "Tak, człowiek jest śmiertelny, ale to jeszcze pół biedy. Najgorsze, że to, iż jest śmiertelny, okazuje się niespodziewanie, w tym właśnie sęk!", "Ten, który kocha, powinien dzielić los tego, kogo kocha,", "Niech pani nigdy nikogo i o nic nie prosi! Nigdy i o nic, tych zwłaszcza, którzy są od pani potężniejsi. Sami zaproponują, sami wszystko dadzą."

Śmierć:

• William Szekspir, Hamlet - epoka elżbietańska (czyli przełom renesansu i baroku), tragedia (sztuka teatralna), cytaty: "Być albo nie być, oto jest pytanie. Jestli w istocie szlachetniejszą rzeczą znosić pociski zawistnego losu, czy też stawiwszy czoło morzu nędzy? Przez opór wybrnąć z niego? – Umrzeć – zasnąć.", "Niech ryczy z bólu ranny łoś, Zwierz zdrów przebiega knieje. Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś, To są zwyczajne dzieje.", "Chcąc być łagodnym, okrutnym być muszę.";

• Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata - dwudziestolecie międzywojenne, powieść realistyczno-satyryczna, cytaty: "Tak, człowiek jest śmiertelny, ale to jeszcze pół biedy. Najgorsze, że to, iż jest śmiertelny, okazuje się niespodziewanie, w tym właśnie sęk!", "Ten, który kocha, powinien dzielić los tego, kogo kocha,", "Niech pani nigdy nikogo i o nic nie prosi! Nigdy i o nic, tych zwłaszcza, którzy są od pani potężniejsi. Sami zaproponują, sami wszystko dadzą.";

• Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku - współczesność, tragikomedia (sam autor mówi o niej "komedyjka o rozpaczy"), cytaty: "Żyd Hieronymus Bosch… Boschowi by się to spodobało. Pchełka: Co ty jesteś taki przewrażliwiony? Wszyscy Żydzi są tacy. Jak rany Boga, ty myślisz, że jak ja bym był antysemitą, to bym z takim pieprzonym Żydem jak ty siedział na tej samej ławce? Ja nic do Żydów nie mam.", "Sasza: Jak ja się urodziłem, matka pokazała mnie jednej sąsiadce, a ta pokiwała głową i powiedziała: "Taki mały, a już Żyd".", "Według ostatnich danych liczba homlesów w Nowym Jorku zwiększa się. I w końcu tego roku na każdych trzystu nowojorczyków przypadać będzie jeden bezdomny. To by znaczyło, że dzisiaj w teatrze jest co najmniej jedna osoba, która niedługo znajdzie się na ulicy. I ta osoba dobrze wie, o kim mówię. Życzę państwu miłego wieczoru."

Zbrodnia: 

• Juliusz Słowacki, Kordian - romantyzm, dramat romantyczny, cytaty: "Jam jest posąg człowieka na posągu świata. […] Mogę – więc pójdę! Ludy zwołam! Obudzę! […] Ludy! Winkelried ożył! Polska Winkelriedem narodów!", "Nie przyszedłem was błąkać jak ciemne anioły […] Jestem cały i jeden… A gdy kraj ocalę, Nie zasiądę na tronie, przy tronie, pod tronem, Ja się w chwili ofiarnej jak kadzidło spalę!", "No mój synu, idź z Bogiem, a niechaj wasz naród, Wygubi w sobie ogniów jakobińskich zaród, Niech się weźmie psałterza i radeł i sochy… […] Na pobitych Polaków pierwszy klątwę rzucę."

Praca: 

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy - dwudziestolecie międzywojenne, dramat awangardowy, cytaty: "Chciałbym żyć krótko jak efemeryda, ale tęgo, a tu wlecze się ta gówniarska kiełbasa bez końca, aż za szary, nudny, jałowcowo-nieśmiertelnikowy horyzont beznadziejnego jałowego dnia, gdzie czeka wszawa zatęchła śmierć. Wciórności do mogilnego kubła – czy jak tam – wszystko jedno.", "Możecie iść i zdechnąć sobie pod płotem. Wyzwolenie jest tylko przez pracę.", "Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy. Hej! Hej! Kuj podeszwy! Kuj podeszwy! Skręcaj twardą skórę, łam sobie palce! A, do diabła – nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy! Książęce buciki! Tylko ja, wieczny tułacz, tym się tułający, że do miejsca zawsze przykuty. Hej! Kuj podeszwy dla tych ścierw! Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy – nie!"

Deformacja świata:

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy - dwudziestolecie międzywojenne, dramat awangardowy, cytaty: "Chciałbym żyć krótko jak efemeryda, ale tęgo, a tu wlecze się ta gówniarska kiełbasa bez końca, aż za szary, nudny, jałowcowo-nieśmiertelnikowy horyzont beznadziejnego jałowego dnia, gdzie czeka wszawa zatęchła śmierć. Wciórności do mogilnego kubła – czy jak tam – wszystko jedno.", "Możecie iść i zdechnąć sobie pod płotem. Wyzwolenie jest tylko przez pracę.", "Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy. Hej! Hej! Kuj podeszwy! Kuj podeszwy! Skręcaj twardą skórę, łam sobie palce! A, do diabła – nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy! Książęce buciki! Tylko ja, wieczny tułacz, tym się tułający, że do miejsca zawsze przykuty. Hej! Kuj podeszwy dla tych ścierw! Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy – nie!"

Kobieta:

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy - dwudziestolecie międzywojenne, dramat awangardowy, cytaty: "Chciałbym żyć krótko jak efemeryda, ale tęgo, a tu wlecze się ta gówniarska kiełbasa bez końca, aż za szary, nudny, jałowcowo-nieśmiertelnikowy horyzont beznadziejnego jałowego dnia, gdzie czeka wszawa zatęchła śmierć. Wciórności do mogilnego kubła – czy jak tam – wszystko jedno.", "Możecie iść i zdechnąć sobie pod płotem. Wyzwolenie jest tylko przez pracę.", "Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy. Hej! Hej! Kuj podeszwy! Kuj podeszwy! Skręcaj twardą skórę, łam sobie palce! A, do diabła – nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy! Książęce buciki! Tylko ja, wieczny tułacz, tym się tułający, że do miejsca zawsze przykuty. Hej! Kuj podeszwy dla tych ścierw! Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy – nie!"

Wędrówka: 

• Juliusz Słowacki, Kordian - romantyzm, dramat romantyczny, cytaty: "Jam jest posąg człowieka na posągu świata. […] Mogę – więc pójdę! Ludy zwołam! Obudzę! […] Ludy! Winkelried ożył! Polska Winkelriedem narodów!", "Nie przyszedłem was błąkać jak ciemne anioły […] Jestem cały i jeden… A gdy kraj ocalę, Nie zasiądę na tronie, przy tronie, pod tronem, Ja się w chwili ofiarnej jak kadzidło spalę!", "No mój synu, idź z Bogiem, a niechaj wasz naród, Wygubi w sobie ogniów jakobińskich zaród, Niech się weźmie psałterza i radeł i sochy… […] Na pobitych Polaków pierwszy klątwę rzucę.";

• Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa - współczesność, powieść polityczna i parabola, cytaty: "Charakter to brak wątpliwości, charakter to uporczywość trwania przy swoim zamiarze choćby nie wiem, jak bezsensownym, charakter to brak wyobraźni, charakter to wrodzona tępota, charakter to nieszczęście ludzkości.", "Ciało mamy zwierzęce, lecz aspiracje boskie.", "Świat nie może umrzeć. Wielu już pokoleniom zdawało się, że świat umiera. Ale to tylko ich własny świat umierał."

Samotność:

• Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa - współczesność, powieść polityczna i parabola, cytaty: "Charakter to brak wątpliwości, charakter to uporczywość trwania przy swoim zamiarze choćby nie wiem, jak bezsensownym, charakter to brak wyobraźni, charakter to wrodzona tępota, charakter to nieszczęście ludzkości.", "Ciało mamy zwierzęce, lecz aspiracje boskie.", "Świat nie może umrzeć. Wielu już pokoleniom zdawało się, że świat umiera. Ale to tylko ich własny świat umierał.";

• Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku - współczesność, tragikomedia (sam autor mówi o niej "komedyjka o rozpaczy"), cytaty: "Żyd Hieronymus Bosch… Boschowi by się to spodobało. Pchełka: Co ty jesteś taki przewrażliwiony? Wszyscy Żydzi są tacy. Jak rany Boga, ty myślisz, że jak ja bym był antysemitą, to bym z takim pieprzonym Żydem jak ty siedział na tej samej ławce? Ja nic do Żydów nie mam.", "Sasza: Jak ja się urodziłem, matka pokazała mnie jednej sąsiadce, a ta pokiwała głową i powiedziała: "Taki mały, a już Żyd".", "Według ostatnich danych liczba homlesów w Nowym Jorku zwiększa się. I w końcu tego roku na każdych trzystu nowojorczyków przypadać będzie jeden bezdomny. To by znaczyło, że dzisiaj w teatrze jest co najmniej jedna osoba, która niedługo znajdzie się na ulicy. I ta osoba dobrze wie, o kim mówię. Życzę państwu miłego wieczoru."