Najważniejsze epoki literackie na maturę podstawową 2026 z języka polskiego. Bez tej wiedzy ani rusz na egzaminie dojrzałości

Nieodzownym elementem nauki języka polskiego jest znajomość epok literackich i przypisanych im dzieł literackich. Jako miłośniczka czytania i książek w ogóle, przygotowałam wam z tego pigułkę na maturę podstawową, aby ułatwić wam naukę. Poza tym znajdziecie tu dwie epoki literackie, na które musicie zwrócić szczególną uwagę, cytaty do dzieł, które musicie znać w całości i we fragmentach oraz utwory uzupełniające, przydatne w pisaniu wypracowania.

---

Serce i wiara czy szkiełko i oko? 5 najważniejszych epok literackich na maturę podstawową

Istnieje w sumie 10 epok literackich, z czego na maturę podstawową trzeba opanować przede wszystkim złotą piątkę: Antyk (Starożytność), Renesans (Odrodzenie), Romantyzm, Pozytywizm i Młodą Polskę (Modernizm). Poniżej znajdziecie całą rozpiskę tych 5 epok wraz z przypisanymi do nich okresami historycznymi i dziełami literackimi. Przy czym w nawiasach jest podana informacja, czy daną pozycję trzeba znać w całości, czy we fragmentach:

Antyk (Starożytność) - do ok. V w. n.e. - dzieła greckie i rzymskie, podstawa kultury europejskiej:

Sofokles - Antygona - starożytność, tragedia antyczna, wymagana w całości, przedstawia tragiczny i nierozwiązywalny konflikt między prawem boskim a ludzkim, cytaty: "Kogo Bóg chce zgubić, wpierw mu rozum odbiera.", "Nie ma zaś większej klęski od nierządu: On gubi miasta, on domy rozburza, On wśród szeregów roznieca ucieczkę.", "O nic nie błagaj, bo próżne marzenia, by człowiek uszedł swego przeznaczenia.";

Biblia, trzeba znać fragmenty m.in. Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana - najważniejsza księga Chrześcijan, ma również ogromne znaczenie literackie, starożytność, pieśni, modlitwy, eposy, przypowieści, kroniki, apokalipsy, kazania czy listy, cytaty: "Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami. Wtedy Bóg rzekł: Niechaj się stanie światłość! I stała się światłość.", "Wtedy to Pan sprawił, że mężczyzna pogrążył się w głębokim śnie, i gdy spał wyjął jedno z jego żeber, a miejsce to zapełnił ciałem. Po czym Pan Bóg z żebra, które wyjął z mężczyzny, zbudował niewiastę. A gdy ją przyprowadził do mężczyzny, mężczyzna powiedział: "Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała! Ta będzie się zwała niewiastą, bo ta z mężczyzny została wzięta"", "Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga.";

Homer - Iliada (fragmenty) - starożytność, epos, w przypadku tego dzieła wystarczy znajomość fragmentów, byle dobra, cytaty: "Niechaj będzie wyzutym z ogniska rodu i prawa każdy co dąży do wojny w narodzie, żałobę niosącej.", "Nieraz mi matka mówiła, Tetyda o stopach srebrzystych, że dwie prowadzą mnie Kery dwiema drogami do śmierci: jeśli pod grodem trojańskim zostanę, by dalej tam walczyć – nie ma stąd dla mnie powrotu, lecz sławę wieczną uzyskam; jeśli do domu powrócę, do mojej ziemi kochanej – sławy nie zyskam, lecz w zamian życie szczęśliwe i długie los mi przeznaczy, nieprędko dosięgnę czarnych bram śmierci.", "Być zawsze pierwszym i innych przewyższać."

Renesans (Odrodzenie) - od końca XV w. do końca XVI w. - “Nic, co ludzkie, nie jest mi obce”, człowiek w centrum:

William Szekspir - Makbet - trzeba znać w całości, renesans, tragedia (dramat), cytaty: "Żyję na świecie, na którym zło często bywa chwalebnym, a dobro jest miane za zgubne głupstwo. Biada mi! Czyż zdołam znaleźć obronę w tych jedynie słowach: Jestem niewinną?", "Zamiary są wiatrem, kiedy nie idą z wykonaniem w parze.", "Sprawiedliwość zwraca podaną przez nas czarę jadu do własnych naszych ust.";

Romantyzm - od 1822 r. do 1863 r., a w Polsce od wydania mickiewiczowskich "Ballad i romansów" - serce, wiara i wrażliwość:

Adam Mickiewicz - Dziady cz. III - romantyzm, dramat (sztuka teatralna), jedno z najważniejszych dzieł naszego wieszcza narodowego, wystarczy znajomość najważniejszych fragmentów, cytaty: "A życie jego – trud trudów, A tytuł jego – lud ludów; Z matki obcej, krew jego dawne bohatery, A imię jego czterdzieści i cztery.", "Gustaw umarł 1823, 1 listopada. Tu narodził się Konrad 1823, 1 listopada.", "Ja i ojczyzna to jedno, Nazywam się Milijon – bo za milijony Kocham i cierpię katusze."

Adam Mickiewicz - wybrane ballady, w tym Romantyczność - romantyzm, ballada (gatunek synkretyczny, łączy w sobie epikę, lirykę i dramat), musicie znać tylko niektóre ballady, te najbardziej znane, cytaty: "Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu, Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce; Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu! Miej serce i patrzaj w serce!", "Źle mnie w złych ludzi tłumie: Płaczę, a oni szydzą: Mówię, nikt nie rozumie; Widzę, oni nie widzą!", "– „Słuchaj, dzieweczko!” – krzyknie śród zgiełku; Starzec, i na lud zawoła: Ufajcie memu oku i szkiełku, Nic tu nie widzę dokoła. Duchy karczemnej tworem gawiedzi, W głupstwa wywarzone kuźni; Dziewczyna duby smalone bredzi, A gmin rozumowi bluźni. – Dziewczyna czuje – odpowiadam skromnie, A gawiedź wierzy głęboko: Czucie i wiara silniej mówi do mnie, Niż mędrca szkiełko i oko."

Pozytywizm - od 1864 r. do 1890 r. (po powstaniu styczniowym) - rozum i nauka jako pragmatyczna odbudowa społeczeństwa:

Bolesław Prus - Lalka - kolejna lektura, którą trzeba znać w całości, jeden z pewniaków maturalnych, w tym na ustnej, pozytywizm, powieść realistyczna, wspaniałe przedstawienie społeczeństwa polskiego w XIX wieku, cytaty: "Oto miniatura kraju […], w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo niemogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć.", "Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…", "– Pluń na wszystko, co minęło: na własną boleść i na cudzą nikczemność… Wybierz sobie jaki cel, jakikolwiek, i zacznij nowe życie.";

Fiodor Dostojewski - Zbrodnia i kara - wymagana znajomość całości, pozytywizm, powieść psychologiczna, cytaty: "Nie ma nic trudniejszego na świecie niż szczerość i nie ma nic łatwiejszego niż pochlebstwo.", "A jeżeli nie ma się do kogo zwrócić, jeżeli nie ma dokąd pójść?! Przecież musi być tak, żeby każdy człowiek miał dokąd pójść. Albowiem nadchodzi taki moment, kiedy człowiek za wszelką cenę musi dokądś pójść!", "Kłamstwo zawsze można przebaczyć; kłamstwo – to rzecz pożyteczna, gdyż wiedzie do prawdy."

Henryk Sienkiewicz - Potop - pozytywizm, powieść historyczna, ale nie musicie czytać całości, wystarczy znajomość konkretnych rozdziałów (zaręczyny, zdrada i rzeź drużyny, obrona Jasnej Góry, pojedynek z Wołodyjowskim i rehabilitacja Kmicica), cytaty: "Miłość, jako nasionko leśne z wiatrem szybko leci, ale gdy drzewem w sercu wyrośnie, to chyba razem z sercem wyrwać ją można.", "Gdy pożyjesz dłużej, poznasz, że gdy ktoś chce czegoś na świecie dokazać, temu nie wolno większych spraw dla mniejszych poświęcać.", "Jakaż to wolność, która jednemu przeciw wszystkim oponować pozwala?… Zali ta wolność dla jednego, nie jest niewolą dla wszystkich?"

Młoda Polska (Modernizm) - od ok. 1890 r. do 1918 r. - “sztuka dla sztuki”, symbolizm i ekspresjonizm:

Stanisław Wyspiański - Wesele - tę lekturę też trzeba przeczytać w całości, modernizm, dramat, cytaty: "Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapki wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur, ostał ci się ino sznur.", "A, jak myślę, że panowie dużo by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!", "Ale Świętości nie szargać, bo trza, żeby święte były."

Władysław Stanisław Reymont - Chłopi (fragmenty) - modernizm, epopeja chłopska, za tę powieść jej autor otrzymał literacką Nagrodę Nobla, jako ciekawostkę dodam, że pisał ją siedem lat, na maturze trzeba znać najważniejsze fragmenty, cytaty: "Cóż ta we świecie słychać? Wędrujecie cięgiem? – Moiściewy, a cóż by! – A to źle, a to i dobrze, a to i różnie, jak we świecie. A wszyscy piszczą, a narzekają, jak przyjdzie dziadowi co dać abo i drugiemu, ale na gorzałę mają. – Prawdę rzekliście, bo ano tak i jest.", "Jak stary młódkę bierze, diabeł się cieszy, bo profit z tego miał będzie.", "Srokowe wesele – deszczu będzie wiele.".

Lektury na maturę 2026. Te epoki literackie i dzieła też należy znać

Poza wyżej wymienionymi epokami, na maturę podstawową 2026 musicie znać też pozostałe pięć. Są to: średniowiecze, barok, oświecenie, dwudziestolecie międzywojenne oraz literatura wojenna i współczesność. Poniżej znajdziecie grafikę ze wszystkimi 10 epokami i ich krótkim opisem oraz dzieła literackie z tych kilku, wcześniej nieomówionych:

Epoki literackie - oś czasu plus najważniejsze informacje

Średniowiecze - od V w. do XV w. (od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego do odkrycia Ameryki) - przeważa motyw Boga i cierpienia:

Lament świętokrzyski (fragmenty) - średniowiecze, pieśń (czyli ów lament właśnie, z łaciny plankt), wymagana jedynie znajomość najistotniejszych fragmentów, cytaty: "Pożałuj mię, stary, młody, boć mi przyszły krwawe gody. Jednegociem Syna miała i tegociem ożalała.", "O anjele Gabryjele, gdzie jest ono twe wesele, cożeś mi go obiecował tak barzo wiele, a rzekęcy: "Panno, pełna jeś miłości!". A ja pełna smutku i żałości. Sprochniało we mnie ciało i moje wszytki kości.", "Synku miły i wybrany, rozdziel z matką swoją rany. A wszakom cię, Synku miły, w swem sercu nosiła, a takież Tobie wiernie służyła.";

Pieśń o Rolandzie (fragmenty) - średniowiecze, epos rycerski (epopeja), w tym przypadku wystarczy, że na maturze popiszecie się znajomością fragmentów, cytaty: "Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanji obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce przepomnieć siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie […]. Bóg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała Opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabrjel. Niosą duszę hrabiego do raju.", "Tam, pod pięknem drzewem, są cztery stopnie zrobione z marmuru. […] Wysokie są góry i drzewa wysokie. Są tam cztery schody, marmurowe, błyszczące.", "Roland jest mężny, a Oliwier roztropny; obaj mężowie wspaniałego serca. Skoro są na koniu i pod bronią, nigdy ze strachu przed śmiercią nie umkną się od bitwy. Tędzy to są hrabiowie, a słowa ich są harde.";

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty) - średniowiecze, wierszowany dialog dydaktyczno-moralistyczny, nie musicie czytać całości, spokojnie wystarczy znajomość fragmentów, cytaty: "Polikarpus, tak wezwany, Mędrzec wieliki, mistrz wybrany, Prosił Boga o to prawie, By uźrzał śmierć w jej postawie. Gdy się moglił Bogu wiele, Ostał wszech ludzi w kościele, Uźrzał człowieka nagiego, Przyrodzenia niewieściego, Obraza wielmi skaradego, Łoktuszą przepasanego. Chuda, blada, żołte lice; Łszczy się jako miednica; Upadł ci jej koniec nosa, Z oczu płynie krwawa rosa; Przewiązała głowę chustą, Jako samojedź krzywousta; Nie było warg u jej gęby, Poziewając skrzyta zęby; Miece oczy zawracając, Groźną kosę w ręku mając; Goła głowa, przykra mowa, Ze wszech stron skarada postawa — Wypięła żebra i kości,Groźne siecze przez lutości.", "Ten, kto ma rozum stateczny, wie, iż Bog jest żywot wieczny: a przeto gdzie Kryst kroluje, tamto już Śmirć nie panuje.", "Przeto, mistrzu, uważ sobie, strzeż się, bo pokażę tobie! Służ Bogu we dnie i w nocy, ujdziesz mąk przy tem pomocy.";

Barok - od końca XVI w. do połowy XVIII w. - przepych, silne emocje i dramatyzm:

Molier - Skąpiec - barok, dramat (komedia charakterów), który trzeba na maturze znać w całości, cytaty: "Po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść.", "Małżeństwo nie może być szczęśliwe bez prawdziwego przywiązania.", "Gdy chodzi o pochlebstwo, najmędrsi ludzie posiadają istne skarby naiwności; nie ma nic tak bezczelnego ani tak niedorzecznego, czego by nie połknęli, skoro się należycie rzecz zaprawi pochwałami.";

Oświecenie - od połowy XVIII w. do początków XIX w. (ok. 1822 r.) - rozum i nauka jako oświecenie umysłów:

Ignacy Krasicki - wybrana satyra - oświecenie, satyra (gatunek ośmieszający i krytykujący ludzkie wady i przywary), pisany w żartobliwym tonie, na maturę zapoznajcie się z najważniejszymi fragmentami, cytaty (z “Żony modnej” jako reprezentacji gatunku): "— Ma talenta śliczne, Wziąłem po niej w posagu cztery wsi dziedziczne. Piękna, grzeczna, rozumna. — Tym lepiej: — Tym gorzej, Wszystko to na złe wyszło, i zgubi mnie sporzej. Piękność, talent, wielkie są zaszczyty niewieście; Cóż potem, kiedy była wychowana w mieście.", "Przerwała jejmość myśli: — Masz wacpan kucharza? Mam moje serce — A pfe: koncept z kalendarza; Moje serce! proszę się tych prostactw oduczyć. Zamilkłem, trudno mówić, a dopieroż mruczyć.", "Już... ale dobrze mi tak, choć frasunek bodzie: Cóż mam czynić? próżny żal, jak mówią, po szkodzie."

Dwudziestolecie Międzywojenne - od 1918 r. do 1939 r. - fascynacja nowoczesnością i awangarda:

Stefan Żeromski - Przedwiośnie - dwudziestolecie międzywojenne, powieść polityczna, do przeczytania w całości, cytaty: "A, wieś, jak wieś. Ani miła, ani niemiła. Po prostu Odolany. Pracy trzeba, och, pracy! Ludek tu dobry, poczciwy, bogobojny, zapobiegliwy, pracowity, ale pracy nad nim trzeba – po łokcie!", "Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego kult urządzili, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi.", "Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie. Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. […] Cała klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami."

Jan Parandowski - Mitologia, cz. I Grecja - zbiór starożytnych mitów, wystarczy, że na maturze będziecie znali fragmenty - wybrane mity i postacie, cytaty: "Na początku był Chaos. Któż zdoła powiedzieć dokładnie, co to był Chaos? Niejedni widzieli w nim jakąś istotę boską, ale bez określonego kształtu. Inni – a takich było więcej – mówili, że to wielka otchłań, pełna siły twórczej i boskich nasieni, jakby jedna masa uporządkowana, ciężka i ciemna, mieszanina ziem, wody, ognia i powietrza.", "Bogom nadawano postać zwierzęcą. Dionizos był bykiem, a wszystkie bóstwa ziemi przedstawiano jako węże. W Arkadii znany był bardzo stary wizerunek Demetry jako czarno ubranej kobiety z łbem końskim, zamiast głowy. Z postępem cywilizacji zatracały się coraz bardziej owe cechy zwierzęce i pozostawiły jedynie drobne ślady. Bóstwa rzeczne, które pierwotnie miały postać byków, zachowały rogi na głowie ludzkiej. [...] Najczęściej zwierzę, które ongi wyobrażało samego Boga, zostawało przy nim jako nieodstępny towarzysz: sowa przy Atenie, wąż u nóg Asklepiosa.", "Herosem stawał się po śmierci człowiek wybitny, zasługujący na szczególną wdzięczność ziomków. Herosami byli więc przede wszystkim założyciele rodów, osad, kolonij, dalej pracodawcy, bohaterowie wojenni (Leonidas w Sparcie), kapłani, prorocy, wielcy poeci, wreszcie ci, którzy swoimi wynalazkami udoskonalili tryb życia ludzkiego.";

Witold Gombrowicz - Ferdydurke - dwudziestolecie międzywojenne, powieść awangardowa, pełna symboliki np. upupianie uczniów, przyprawianie komuś gęby etc., musicie znać najważniejsze fragmenty, cytaty: "Gdyż nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem schronić się można jedynie w objęcia innego człowieka. Przed pupą zaś w ogóle nie ma ucieczki. Ścigajcie mnie, jeśli chcecie. Uciekam z gębą w rękach.", "Bez uczniów nie byłoby szkoły, a bez szkoły nie byłoby nauczycieli.", "Człowiek jest najgłębiej uzależniony od swego odbicia w duszy drugiego, chociażby ta dusza była kretyniczna."

Literatura Wojenna (od 1939 r. do 1945 r.) i Współczesność (od 1945 r. do teraz, w tym PRL i czas po 1989 r.) - dramat wojny, dokumentalizm, realizm i różnorodność:

Hanna Krall - Zdążyć przed Panem Bogiem - współczesność, ten reportaż literacki musicie przeczytać cały, cytaty: "Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja muszę szybko osłonić płomień, wykorzystując Jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej, niż On by sobie życzył.", "To jest straszna rzecz, kiedy się idzie tak spokojnie na śmierć. To jest znacznie trudniejsze od strzelania. Przecież o wiele łatwiej się umiera, strzelając, o wiele łatwiej było umierać nam niż człowiekowi, który idzie do wagonu, a potem jedzie wagonem, a potem kopie sobie dół, a potem rozbiera się do naga… Już to rozumiesz?", "W medycynie liczy się każde życie – każda najmniejsza szansa uratowania życia.";

Albert Camus - Dżuma - współczesność, parabola w stylu kroniki, trzeba przeczytać całość, cytaty: "Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.", "Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią.", "Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych.";

George Orwell - Rok 1984 - współczesność, antyutopia, tę książkę każdy powinien przeczytać, nie tylko maturzyści, których obowiązuje w całości, cytaty: "Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie przyszłość, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz, wiecznie!", "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.", "Nigdy, z najwznioślejszego powodu, nie można pragnąć zwiększenia bólu. Chce się tylko jednego: by zelżał. Nic na świecie nie jest tak straszne, jak ból fizyczny. W obliczu bólu nie ma bohaterów.";

Sławomir Mrożek - Tango - współczesność, dramat groteskowy, wyjaśnia, że muszą być jakieś normy społeczne, bo inaczej czeka nas w końcu smutny koniec, wymagana w całości, cytaty: "Nic nie jest poważne samo w sobie, nie jest w ogóle żadne. Wszystko jest nijakie. Jeżeli sami nie nadamy rzeczom jakiegoś charakteru, utoniemy w tej nijakości. Musimy stworzyć jakieś znaczenia, jeżeli ich nie ma w naturze.", "Człowiek nie powinien żyć bezmyślnie, na zasadzie mechanicznych odruchów.", "Jest tylko jedna zasada: nie krępować się i robić to, na co ma się ochotę. Każdy ma prawo do własnego szczęścia."

Marek Nowakowski - Górą "Edek" (z tomu Prawo prerii) - współczesność, mały realizm, wymagana w całości, to krótkie opowiadania nie bez powodu nawiązuje do Mrożkowego “Tanga” i postaci Edka, cytaty: "To ten z Tanga Mrożka. Przebojowy, agresywny cham. Zrazu potulny, rozrasta się i dominować zaczyna. Szybko osiąga swoje żarłoczne cele", "Kierowca fiata wychylił się z okienka - głosem i na migi informował kierowcę forda o swoim prawie do pierwszeństwa. I to także na nic się zdało. Tamten tkwił w swojej agresywnej, napierającej pozycji bez zmian", "-Panie, jak tak można? - zabrzmiał głos kierowcy "malucha", drgający bezsilną skargą. A "Edek", bo to on był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 190 przeszło centymetrów patrzył przed siebie - wcale nie widząc tego cherlaka w okularach".

Tadeusz Borowski - Proszę państwa do gazu - II wojna światowa, literatura faktu, smutna opowieść o życiu w świecie odwróconego dekalogu, trzeba przeczytać w całości, cytaty: "Jest prawo obozu, że ludzi idących na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości.", "– Już po pierwszym transporcie! Pomyśl, ja – od Bożego Narodzenia przewinęło się przez moje ręce chyba z milion ludzi. Najgorsze są transporty spod Paryża: zawsze człowiek spotyka znajomych. – I co im mówisz? – Że się idą kąpać, a potem spotkamy się w obozie. A ty byś co powiedział?", "Oto idzie szybko kobieta, śpieszy się nieznacznie, ale gorączkowo. Małe, kilkuletnie dziecko o zarumienionej twarzy cherubinka biegnie za nią, nie może nadążyć, wyciąga rączki z płaczem: – Mamo! mamo! – Kobieto, weźże to dziecko na ręce! – Panie, panie, to nie moje dziecko, to nie moje! – krzyczy histerycznie kobieta i ucieka, zakrywając rękoma twarz. Chce skryć się, chce zdążyć między tamte, które nie pojadą autem, które pójdą pieszo, które będą żyć. Jest młoda zdrowa, ładna, chce żyć."

Andrzej Stasiuk - Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) - współczesność, opowiadanie (proza poetycka), również trzeba przeczytać w całości, cytaty: "Lecz miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią.", "Być może wyobraźnia i wiara nie mogą bez siebie istnieć, bo mają wspólną istotę - nie wymagają dowodu.", "Szedłem później obok wozu, a stary człowiek wskazywał miejsca, gdzie stały domy, wymieniał imiona, opowiadał okruchy jakichś zdarzeń. Jechał przez wieś, która istniała w jego pamięci. Ani czas, ani ogień, ani kruchość nie miały do niej dostępu."

Olga Tokarczuk - Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) - współczesność, opowiadanie, bardzo krótkie, ale dobitnie pokazujące wyobcowanie obcokrajowca i jego samotność, trzeba je przeczytać w całości, ale bez obaw, jest bardzo krótkie, cytaty: "Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.", "Patrzyli sobie w oczy z tą rybą. Było to przerażające i przyjemne zarazem, pełne sensu i jednocześnie absurdalne. Bał się i w jakiś dziwny sposób czuł się szczęśliwy.", "Najbardziej ponury naród świata."

Gustaw Herling-Grudziński - Inny świat - współczesność, autobiografia, w przypadku tej powieści wystarczy znajomość fragmentów, byle solidna, cytaty: "Dante nie wiedział, że nie ma na świecie cierpienia większego, niż doznawać szczęścia na oczach nieszczęśliwych, jeść w obecności głodnych.", "Głodni byliśmy w obozie zawsze, ale za prawdziwy głód uważaliśmy tylko taki stan, w którym na wszystko dokoła patrzy się jak na obiekt do zjedzenia.", "Jest zawsze miejsce na nadzieję, gdy życie okazuje się czymś tak beznadziejnym, że staje się nagle naszą wyłączną własnością… […] Gdy nie widać już znikąd ratunku, najmniejszej szczeliny w otaczającym nas murze, gdy nie można podnieść ręki na los właśnie dlatego, że jest losem, pozostaje jeszcze jedno – obrócić ją przeciwko samemu sobie. […], jaka pociecha tkwi w odkryciu, że ostatecznie należy się tylko do samego siebie – przynajmniej w wyborze rodzaju i czasu śmierci…";

Ryszard Kapuściński - Podróże z Herodotem - współczesność, reportaż, też wystarczy znajomość najistotniejszych fragmentów, cytaty: "W pokoju synowie grzebią swoich ojców, a na wojnie – ojcowie swoich synów.", "Nie upokarzaj ludzi, bo będą żyć zemstą za to upokorzenie.", "Kara za nieposkromioną zachłanność spotyka człowieka zawsze w momencie – i w tym jej dotkliwa, niszczycielska siła – kiedy wydaje się, że jest on już tylko o krok od osiągnięcia wyśnionego celu. Karze tej towarzyszy więc i rozczarowanie do świata, i wielka pretensja do mściwego losu, i przygnębiające poczucie upokorzenia i bezsiły.

I to by było na tyle w kwestii matury podstawowej z języka polskiego. Jeśli macie jakieś pytania lub potrzebujecie dodatkowych informacji, to piszcie w komentarzach! Na pewno pomogę!

Szukaj na tym blogu

Nauka to pokarm dla rozumu