S.O.S. Matura: Włoski rozszerzony. Tak dodacie „la dolce vita" do egzaminacyjnego wypracowania z języka słonecznej Italii

Tegoroczne matury powoli dobiegają końca. Z języka włoskiego na poziomie rozszerzonym egzamin odbędzie się w środę, 20 maja 2026 r. o godz. 14.00. Z tego powodu postanowiłam przygotować dla was przedmaturalny "pakiet ratunkowy". W tym przypadku będą to 4 rzeczy do wypracowania:

• Partykuły i słówka "wypełniacze",
• Idiomy, które "robią robotę",
• Łączniki wysokiej klasy (Connettori logici),
• Pułapka gramatyczna: Passato Prossimo vs Imperfetto.

Z takim zestawem na pewno zgarniecie komplet punktów za bogactwo językowe.

---

Partykuły i słówka "wypełniacze", idiomy, które "robią robotę" oraz łączniki wysokiej klasy na maturę z włoskiego

Dzisiejszy artykuł zaczniemy od 3 partykuł i słówek "wypełniaczy", które nie tylko ubarwią wypracowanie z języka włoskiego, ale też dodadzą mu naturalności. Kierując się własnym doświadczeniem oraz materiałami z lekcji, wybrałam te trzy:

• Anzi - służy do zaprzeczania i "anulowania" wcześniejszej części zdania, poza tym służy do wzmocnienia wypowiedzi, to słówko jest synonimem dla wyrażeń "meglio ancora" czy "o meglio", stąd "anzi" możemy przetłumaczyć jako "wręcz przeciwnie", "a nawet" i świetnie ubarwi formalne wypracowania, choć nie tylko. Przykład: Non dobbiamo ignorare il problema dell'inquinamento, anzi, è nostro dovere agire subito. (Nie możemy ignorować problemu zanieczyszczenia, wręcz przeciwnie, naszym obowiązkiem jest natychmiastowe działanie).

• Invece - znaczy ono "natomiast", z kolei "invece di" - "zamiast", uważajcie na to "di", bo jak widać dość solidnie zmienia znaczenie tego wyrażenia, które pasuje niemal wszędzie, w tym do formalnych rozprawek z języka włoskiego. Przykład: Molti giovani passano ore davanti agli schermi; invece, dovrebbero riscoprire il valore delle attività analogiche. (Wielu młodych spędza godziny przed ekranami; natomiast powinni na nowo odkryć wartość aktywności analogowych).

• Magari - moje ulubione słówko o wielu znaczeniach, zależnych od kontekstu wypowiedzi, co do zasady oznacza ono "może" bądź "chętnie",  jak również "jeśli tylko", a nawet "ewentualnie". Bardzo wygodne słówko, które sprawdzi się najlepiej w nieformalnym liście czy opowiadaniu. Przykład: Magari potessi venire con te in Italia quest'estate! (Gdybym tylko mogła pojechać z Tobą do Włoch tego lata!).

Teraz przejdziemy do czterech przydatnych idiomów, których poprawne użycie też zapewni wam punkty za bogactwo językowe. Wybrałam następujące sformułowania:

• Essere al settimo cielo - Być w siódmym niebie, czyli tak jak i po polsku znaczy to po prostu być bardzo szczęśliwym, przyda się wam w nieformalnych opowiadaniach i listach, jak też np. w rozprawce o ekologii, gdzie w ten sposób podkreślicie, że np. za segregowanie śmieci natura będzie w siódmym niebie. Przykład: Quando ho ricevuto la tua lettera, ero al settimo cielo! (Gdy otrzymałem Twój list, byłem w siódmym niebie!).

• Essere in un mare di guai - Być w poważnych tarapatach, dosłownie "w morzu kłopotów", to sformułowanie przyda się zarówno w kontekście ekologii, np. Jako podkreślenie, że musimy dbać o naturę, bo inaczej będziemy w nie lada opałach. Tak samo jak w przypadku uzależnienia od ekranów i AI. Przykład: Se non proteggiamo l'ambiente, la Terra sarà in un mare di guai. (Jeśli nie będziemy chronić środowiska, Ziemia będzie w poważnych tarapatach)

• Essere un gioco da ragazzi - Być dziecinnie łatwym, niezwykle prostym do wykonania, jak choćby segregowanie odpadków, wybieranie wielorazowych opakowań czy wybranie analogowej aktywności zamiast siedzenia nosem w telefonie. Przykład: Separare i rifiuti in modo corretto è un gioco da ragazzi, basta volerlo. (Prawidłowe segregowanie odpadów to dziecinna igraszka, wystarczy chcieć).

• In bocca al lupo - Powodzenia!, to po prostu życzenie szczęścia, możemy go użyć w nieformalnych opowiadaniach i listach. Tylko pamiętajcie, że na to sformułowanie zawsze odpowiadamy "Crepi (il lupo)"! 

Omówiliśmy już partykuły i idiomy, więc nadszedł czas na eleganckie łączniki. Te przydadzą się przy pisaniu rozprawki z języka włoskiego i nie tylko:

• Innanzitutto - Po pierwsze, przede wszystkim, przydatne na początku pracy i przy pierwszym argumencie.

• In primo luogo - Po pierwsze, synonim powyższego Innanzitutto, możecie używać zamiennie.

• Inoltre - Poza tym, ponadto, oprócz tego, to wykorzystacie, podając kolejne argumenty w wypracowaniu.

• Oltre a ciò - Oprócz tego, kolejne sformułowanie przydatne w argumentowaniu i wyjaśnianiu własnego zdania w danej sprawie.

• Oltre a questo - Ponadto, co więcej, identycznie jak wyżej, to synonim Oltre a ciò.

• Tutto sommato - Biorąc wszystko pod uwagę, koniec końców, ogólnie, to sformułowanie przyda się na koniec (jak samo tłumaczenie wskazuje) wypracowania, jako podsumowanie całości wywodu.

• In conclusione - Konkludując, podsumowując, tego określenia użyjecie na koniec rozprawki, gdy będziecie pisać podsumowanie całej pracy.

To tyle, jeśli chodzi o słownictwo w tym artykule. Czas przejść do gramatyki, czyli porównania czasów Imperfetto i Passato Prossimo.

---

Imperfetto i Passato Prossimo - dwa najważniejsze włoskie czasy przeszłe

Ostatnim zagadnieniem, jakie dzisiaj poruszymy będzie porównanie dwóch najważniejszych czasów przeszłych w języku włoskim - Imperfetto i Passato Prossimo. Poniżej znajdziecie tabelkę-inforgrafikę, w której ładnie i prosto wszystko wyjaśniam:

Imperfetto	Passato Prossimo
Tło wydarzeń - opisy osób, stanów (fizycznych i psychicznych), czy przedmiotów 🌄😀😬	Zdarzenia ze skutkiem w teraźniejszości (jak angielski Present Perfect) 👣💉
Zdarzenia rutynowe, powtarzające się w przeszłości 📅📇	Zdrzenia, które WŁAŚNIE się wydarzyły (ponownie: jak w angielskim Present Perfect) 🔔⏰⌚
Zdarzenia, które działy się w NIEOKREŚLONYM MOMENCIE W CZASIE 🔕	Zdarzenia jednorazowe, które PRZERWAŁY te, dziejące się w tle (i podane w czasie Imperfetto) 🔔⌚⏰
Opisywanie dwóch lub więcej zdarzeń DZIEJĄCYCH SIĘ RÓWNOLEGLE (i nadal w czasie NIEOKREŚLONYM) 🔕	Zdarzenia, któe w przeszłości się zakończyły (były krótkie i jednorazowe) ✂
Do tematu czasownika dodajemy końcówki : avo/evo/ivo, avi/evi/ivi, ava/eva/iva, avamo/evamo/ivamo, avate/evate/ivate, avano/evano/ivano	Odmieniamy czasownik "avere" (mieć) lub "essere" (być) w czasie teraźniejszym oraz dodajemy imiesłów czasu przeszłego z końcówką ato/uto/ito. UWAGA! Czasownik posiłkowy dopasowujemy do czasownika głównego. Poza tym trzeba pamiętać, że istnieją czasowniki, które tworzą imiesłów przeszły NIEREGULARNIE

Oto kilka czasowników, które mają nieregularny imiesłów czasu przeszłego w czasie Passato Prossimo (i innych czasach przeszłych złożonych):

• avere - avuto (mieć),
• bere - bevuto (pić),
• cadere - caduto (spadać, upadać),
• cuocere - cotto (gotować, kojarzycie taki deser Panna cotta? To właśnie dosłownie "gotowana śmietana 😀),
• dire - detto (mówić),
• dovere - dovuto (musieć),
• essere - stato (być),
• fare - fatto (robić),
• nuocere - nociuto (szkodzić),
• piacere - piaciuto (lubić),
• potere - potuto (móc),
• sapere - saputo (wiedzieć).

I to by było na tyle w tym temacie! Powodzenia na maturze z języka włoskiego! Potem piszcie w komentarzach jak wam poszło!

---

Źródła:

• Po Prostu Włoski,
• słownik kieszonkowy włosko-polski i polsko-włoski z rozmówkami wyd. Harald G,
• słownik Diki eTutora dla języka włoskiego,
• Reverso Context,
• "PONS. Włoska Gramatyka Obrazkowa" Federicia Tommaddi, wyd. LektorKlett,
• "Czasowniki włoskie z odmianami" Dorota Mierzejewska, wyd. Buchmann,
• "Czasowniki włoskie. Gramatyka przejrzyście", wyd. REA.