Ornitologia i dziennik obserwacji ptaków, czyli nietuzinkowy sposób na spędzenie wakacji w domu

Grafika z 4 kolorowymi ptakami na gałęziach (grafika ilustracyjna)

Wakacje właśnie się zaczęły i wiele osób spędza je, wyjeżdżając. Jednak nie wszyscy. Część dzieci i młodzieży zostaje w domach. I tu pojawia się pytanie, co ze sobą zrobić. W tym celu postanowiłam stworzyć cykl postów z ciekawymi pomysłami na takie "staycation", czyli wakacje w miejscu zamieszkania. Dzisiejszy to ornitologia (birdwatching), a lato to najlepszy czas na stworzenie dziennika obserwacji ptaków. A jak to zrobić? Już wszystko wyjaśniam.

---

Obserwowanie ptaków to bardzo zdrowy pomysł na staycation 2026

Zacznijmy od tego, że obserwowanie ptaków to nie tylko przyjemne, ale i bardzo zdrowe hobby. Naukowcy udowodnili, że birdwatching zapobiega pogorszeniu funkcji poznawczych. Nic dziwnego, w końcu ornitolog musi być w ruchu na świeżym powietrzu i być czujnym, na bieżąco porównuje to, co widzi czy słyszy z tym, co wie i pamięta. A to świetny trening mózgu. Poza tym obserwowanie ptaków wyzwala nas z okowów frustracji. Jest to jeden z 10 najlepszych sposobów wyciszenie psychiczne, jakie proponują naukowcy. Czyli naprawdę warto zacząć przygodę z ptakami. A w jaki sposób?

Po pierwsze - załóżcie dziennik obserwacji ptaków. Przygotujcie zeszyt (najlepiej w sztywnej okładce, aby w terenie wygodniej wam się notowało), coś do pisania (proponuję ołówek, w razie wilgoci nie rozmaże się ani nie spłynie) i zapamiętajcie, co ma być w takiej metryczce ptaka (ptaków). Jest ona bardziej rozbudowana od tej dla owadów I zawiera następujące informacje:

Data i godzina rozpoczęcia oraz zakończenia obserwacji.
Lokalizacja - współrzędne GPS, nazwa parku czy lasu lub zaznaczone na mapie miejsce.
Pogoda - temperatura, opady (jeśli wystąpiły), czy było słońce, wiatr, poza tym możecie też dodać proste ikonki, np. słoneczko, chmurkę, termometr czy kilka szarych, poziomych, nierównych kresek jako symbol wiatru.
Nazwa gatunkowa ptaka - po polsku i po łacinie (to drugie kursywą, czyli pochylonym pismem).
Liczba osobników - czyli ile konkretnie ptaków jednego gatunku widzieliście.
Wygląd ptaka i jego cechy charakterystyczne - upierzenie, dziób, wielkość ptaka, jakie miał łapki etc.
Środowisko - czyli siedlisko, w którym spotkaliście ptaka - las, łąka, park, trawnik w mieście czy trzcinowisko, tu też możecie wykorzystać proste symbole - drzewo, dom, wodę, pagórek czy grubą, zieloną kreskę jako trawnik
Głos - jeśli słyszeliście ptasi trel, zanotujcie to, jak brzmiał.
Rysunek lub zdjęcie - zdecydowanie ułatwi identyfikację.
Emocje i notatki własne - zapiszcie, co czuliście podczas obserwacji, jak ptak się zachowywał, co wam się najbardziej podobało lub nie podobało, co się konkretnie działo etc.

Poniżej macie taką stronę z dziennika ornitologicznego w postaci tabeli do pobrania i wydrukowania (kliknięcie was tam przeniesie):

Strona z dziennika obserwacji ptaków PDF

Skoro to już omówiliśmy, to czas na zasady obserwacji ornitologicznych i wyjaśnienie kwestii zbierania piór.

---

Zasady obserwowania ptaków i zbierania piór

Uwielbiam obserwować ptaki od dziecka, nawet prowadziłam swój dziennik, który gdzieś mi się zgubił. A ostatnio wypatrzyłam parę kosów i słuchałam treli kowalika. Was też zachęcam do birdwatchingu, ale musicie to robić z głową. Tak jak w przypadku owadów, obserwowanie ptaków też wymaga zasad i to nawet bardziej restrykcyjnych:

Nie wolno niepokoić ptaków - nie hałasujcie i nie ruszajcie się, jeśli nie musicie, po prostu minimum ruchu przy zwierzętach.
Nie podchodźcie zbyt blisko - obserwujcie z pewnej odległości, tak samo z odległości róbcie zdjęcia czy nagrywajcie filmy. Ps. Radzę też całkowicie wyciszyć do tego telefon, sama tak robię i polecam, zwierzęta się nie boją i nie płoszą, gdy nie słyszą dźwięku migawki.
Nie wolno łapać ptaków (ani nawet próbować), dotykać ich (choćby przez wzgląd na choroby), piskląt, jaj ani gniazd - to zakazane przez prawo i można w ten sposób ściągnąć na siebie kłopoty. Zróbcie zdjęcie lub nagrajcie film (po cichu i na odległość), to wystarczy.
Nie zbierajcie piór 🪶 - po pierwsze mogą na was ściągnąć choroby, po drugie posiadanie piór rzadkich bądź chronionych gatunków może skończyć się sprawą w sądzie i bardzo wysoką grzywną (dziś czytałam artykuł, że wynosi bodajże 200 tysięcy złotych. A czasem trudno trafnie określić czyje pióro widzimy. Dlatego nie warto ryzykować. Zdecydowanie lepiej zrobić zdjęcie takiego pióra i zostawić je tam, gdzie je zobaczyliście. Fotografię przecież można wydrukować i wkleić do dziennika, prawda? 😄 I też ładnie wygląda, a do tego jest płaska i nie wybrzuszy zeszytu. Same plusy.
Odpowiedni ubiór - do chodzenia po lasach i terenach z bujną roślinnością wybierajcie ubrania, które nie szeleszczą i do tego mają długie nogawki i długie rękawy (byle cienkie), do tego wysokie buty i długie skarpety, czapka z daszkiem lub kapelusz i wszystko w jasnych kolorach, tak, aby szybko wypatrzeć kleszcza.

I to by było tyle, jeśli chodzi o zasady obserwowania ptaków. Na koniec podam kilka wartościowych źródeł, które pomogą wam zidentyfikować pierzastych znajomych, oraz trochę ciekawych książek na ich temat.

---

Źródła ptasich informacji, czyli wartościowe książki i strony www

Jeśli chcecie pogłębić swoją wiedzę, w sieci i na platformie Legimi znajdziecie dziś mnóstwo świetnych, nowoczesnych źródeł wiedzy o ptakach. Warto zerknąć zwłaszcza na:

Wartościowe strony www o ptakach:

ornitho.pl - strona i forum do identyfikacji ptaków.
jestemnaptak.pl - wirtualny atlas ptaków.
Lasy.GOV.pl - W piórach zapisane - broszura o ptasich piórach i ich znaczeniu.
birdwatching.pl - polska strona dla miłośników obserwowania ptaków.

Ciekawe pozycje ornitologiczne na Legimi (sama mam je na wirtualnej półce):

"Biologia ptaków" Dyrcz Andrzej - wartościowa pozycja, która zawiera mnóstwo informacji o ptasiej biologii, które warto znać.
"Opowieści o ptakach z wiejskiego podwórka" Jerzy Samusik - piękna książka o ptakach z najbliższego otoczenia, z tytułowego wiejskiego podwórka właśnie, mnóstwo pięknych zdjęć i bogatych opisów mnóstwa naszych rodzimych gatunków.
"Kalendarz ptaków. Opowieści o ptasim życiu i zwyczajach na cały rok" Marek Pióro - z tej pozycji dowiecie się dużo o ptakach i tym, co ich dotyczy np. utworzeniu parków narodowych, a wszystko ułożone w kalendarz, słowem - ptasia ciekawostka na każdy dzień. Zdecydowanie warta przeczytania.

Na sam koniec mam jednak dla Was małą, sentymentalną ciekawostkę. Moja własna przygoda z ornitologią zaczęła się od wielkiego, wydanego w 2000 roku "Atlasu ptaków świata" (w tłumaczeniu i opracowaniu wybitnych polskich ornitologów Wiesława Dudzińskiego i Marka Kellera, wyd. MULTICO) w charakterystycznej białej oprawie.

To z tej książki jako dziecko dowiedziałam się o niezwykłych rajskich ptakach, inteligencji krukowatych czy o tym, że barwny, dziki kur bankiwa to przodek naszej kury domowej. Jeśli kiedykolwiek traficie na ten tytuł w antykwariacie lub na bibliotecznej półce – koniecznie do niego zajrzyjcie!

---

Źródła:

Szukaj na tym blogu

Nauka to pokarm dla rozumu