Jak liczyć stopę bezrobocia? I jakie są prawa pracownika oraz obowiązkowe składki ubezpieczeniowe? Oto kolejna paczka zadań z Biznesu i Zarządzania na maturę 2027

Planujecie zdawać na maturze biznes i zarządzanie? Jeśli tak, to mam coś dla was - paczkę kolejnych 3 zadań z tego przedmiotu. Z tym, że ostatnie ma aż trzy podpunkty, więc de facto ćwiczeń jest pięć. Pojawi się też słowniczek ważnych pojęć i parę wzorów matematycznych, które musicie znać. 

---

Jak liczyć stopę bezrobocia? Są dwa sposoby, z tego jeden częstszy. Matura z BiZ 2027

Zadanie 24. z informatora CKE z Biznesu i zarządzania dotyczy stopy bezrobocia. Można je liczyć na dwa sposoby:

• stopa bezrobocia rejestrowanego - jest to stosunek osób bezrobotnych zarejestrowanych w Urzędach Pracy do sumy tychże osób bezrobotnych zarejestrowanych i liczby osób zatrudnionych. Najczęściej używa się tej metody w Polsce, bo jest prostsza do realizacji, choć też nie idealna - wiele osób jest zarejestrowanych w urzędach, a zarazem pracuje na czarno, co fałszuje wynik. A jak liczyć stopę bezrobocia rejestrowanego? Oto wzór:  

• drugi sposób - tym razem jest to stosunek wszystkich bezrobotnych (zarejestrowanych i niezarejestrowanych) do sumy wszystkich osób bezrobotnych i liczby osób zatrudnionych. Rzadko wykorzystywany, bo niestety nie sposób ustalić ilu jest bezrobotnych niezarejestrowanych.

To teraz przejdźmy do zadania 24. w takim razie:

Liczymy według powyższego wzoru: 

• stopa bezrobocia rejestrowanego = (866,4 tys. / 866,4 tys. + 16 120,6 tys.) x 100%.
• stopa bezrobocia rejestrowanego = (866,4 tys. /16 987 tys.) x 100% = 0,051 x 100% = 5.1%
• Odpowiedź: Stopa bezrobocia w Polsce w 2019 r. wynosiła: 5,1%.

Przejdźmy do zadania 25.:

W tym zadaniu mamy fragment ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r., czyli Kodeksu Pracy.  I musimy ustalić, czy podane sytuacje są zgodne z prawem. Pierwsza dotyczy wymiaru urlopu szkoleniowego. Zgodnie z podany fragmentem Kodeksu Pracy, pracownikom, którzy podnoszą kwalifikacje podchodząc do matury, przysługuje urlop w wysokości 6 dni. Nie mniej, nie więcej. Czyli pierwsze zdanie - Pracodawca miał prawo udzielić Maciejowi urlopu szkoleniowego w wymiarze mniejszym niż 6 dni - jest fałszywe, więc odpowiedź brzmi nie.

Natomiast w drugim przypadku "Pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie.". Może, ale nie musi, więc zdanie "Pracodawca miał prawo odmówić Maciejowi zapłaty za pomoce naukowe potrzebne do przygotowań do egzaminu maturalnego" jest prawdziwe. Czyli odpowiedź brzmi tak. 

Okey, to teraz czas na trzyczęściowe zadanie 26:

Tutaj musimy obliczyć wysokość poszczególnych składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, czyli emerytalnych (ZUSem - 9,76%), rentowych (ZUSren - 1,50%) oraz chorobowych (ZUScho - 2,45%). Przedtem musimy ustalić podstawę każdej składki, którą jest wynagrodzenie pana Adama, a na nie składają się trzy elementy: 

• wynagrodzenie zasadnicze 5638,97 zł.
• wysługa lat (20,00%) 1127,79 zł.
• dodatek motywacyjny 200,00 zł.

Teraz je sumujemy: 5638,97 zł + 1127,79 zł + 200 zł =  6 966,76 zł.  

Ten wynik to nasza podstawa składki, więc czas na liczenie tego, co najważniejsze:

• ZUSem = 9,76% x 6 966,76 zł = 679,96 zł.
• ZUSren = 1,50% ⋅ 6 966,76 zł = 104,50 zł.
• ZUScho = 2,45% ⋅ 6 966,76 zł = 170,69 zł.

Dobrze, przejdźmy do drugiego podpunktu zadania 26.:

W tym przypadku nie musimy nic liczyć. Wystarczy przejrzeć tabelę z wynagrodzeniem pana Adama i znaleźć punkt NFZ - to jest właśnie składka zdrowotna. I wynosi ona 541,04 zł. Taka jest też odpowiedź. 

To czas na ostatni, trzeci podpunkt zadania 26.:

Tutaj czeka nas trochę liczenia. Musimy obliczyć, ile wyniosła zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych (P) u pana Adama:

• Wynagrodzenie brutto (suma) = 6966,76 zł.
• Składki społeczne (suma) : 679,96 zł (ZUSem) + 104,50 zł. (ZUSren) + 170,69 zł (ZUScho) =  955,15 zł.
• Koszty uzyskania przychodu (KUP): 250,00 zł. (mamy je w tabeli powyżej).
• Podstawa opodatkowania: 6966,76 zł - 955,15 zł - 250 zł = 5761,61 zł.
• Należny podatek (12%): 5761,61 zł x 12% = 691,39 zł.
• Zaliczka po odjęciu ulgi (PIT-2): 691,39 zł. - 300 zł (tyle mamy w tabeli) = 391,39 zł.
• Zaokrąglamy do pełnych złotych: 391,39 zł ≈ 391 zł.

Czyli pierwsze zdanie "Z wynagrodzenia Adama zostało potrącone 391,00 zł na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych" jest prawdziwe. 

Z kolei drugie "Wynagrodzenie brutto Adama za czerwiec 2025 r. wyniosło 5079,57 zł" jest fałszywe, bo tyle wyniosło jego wynagrodzenie netto po odliczeniu podatków i składek.

I to by było na tyle na dziś. W następnym artykule z kolei trochę odpoczniemy od nauki, bo będzie Dzień Kropki, zwany przeze mnie dniem kreatywności i nie bez powodu. 😄 Zresztą przekonacie się sami, więc śledźcie bloga, bo będzie się działo i to w pięciu językach!

---

Źródła:

• Informator CKE o egzaminie maturalnym z biznesu i zarządzania od roku szkolnego 2026/2027,
• Encyklopedia Zarządzania,
• Poradnik Przedsiębiorcy.pl,
• wiedza i doświadczenie własne.