Jak napisać notatkę syntetyzującą na maturze? Z tymi pięcioma zasadami zgarniesz maksymalną liczbę punktów za tę formę wypowiedzi pisemnej

Jeśli przygotowujecie się do matury podstawowej, to na pewno wiecie, że czeka was napisanie notatki syntetyzującej na egzaminie z języka polskiego. To krótka forma wypowiedzi warta cztery punkty, w tym trzy za treść i jeden za poprawność językową, ortografię i interpunkcję. Taka notatka syntetyzująca musi mieć długość od 60 do 90 słów i zawierać pięć elementów:

• rzeczowość, czyli zgodność z treścią obu tekstów źródłowych.
• przedstawienie stanowiska każdego z autorów.
• zestawienie stanowisk obu autorów - podanie ich punktów wspólnych bądź różnic,
• własne słowa - parafrazy, synonimy i uogólnienie treści.
• tekst ciągły - bez podziału na akapity, logicznie powiązane ze sobą zdania.

Brzmi zawile? Nic z tych rzeczy! Notatka syntetyzująca jest bardzo prosta, a w dalszej części artykułu znajdziecie wyjaśnienie tych wszystkich pojęć oraz przykładową notatkę napisaną przeze mnie. Dzięki temu na pewno zrozumiecie, co i jak.

---

Notatka syntetyzująca to połączenie streszczenia z notatką jako taką

Jak wyjaśniłam na początku, notatka syntetyzująca to połączenie informacji z dwóch różnych tekstów. Co za tym idzie, musi zawierać m.in. imiona autorów (autorek), ich poglądy na sprawę (w czym się zgadzają, a w czym nie) i podsumowanie tego wszystkiego. Dlatego teraz szczegółowo omówimy te niezbędne elementy oraz wyjaśnimy czego NIE wolno pisać w takiej notatce. 

Rzeczowość, czyli zgodność z treścią obu tekstów źródłowych

Przed przystąpieniem do pisania notatki syntetyzującej musicie starannie zapoznać się z oboma tekstami źródłowymi, których dotyczy. Czyli przeczytajcie je ze zrozumieniem dwa-trzy razy (i więcej, jeśli chcecie). Nie wolno wam zmyślać ani opierać się na wiedzy własnej. Tylko to, co zawierają teksty źródłowe i nic więcej.

Potem wypiszcie najważniejsze rzeczy (w brudnopisie na końcu arkusza maturalnego): imiona i nazwiska autorów, ich poglądy (podobieństwa i różnice) oraz temat notatki (podany w poleceniu). I na tej podstawie piszcie swoją notatkę syntetyzującą, czyli łączącą.

Przedstawienie stanowiska każdego z autorów

Na początku notatki syntetyzującej poza imionami i nazwiskami autorów musicie zawrzeć ich stanowisko dotyczące tematu podanego w zadaniu. Czyli to, co uważają w danej sprawie, ale bez oceniania i cytowania. 

Same suche fakty i ogólniki ubrane w zwięzłe słowa. Pamiętajcie, że limit to od 60 do 90 wyrazów. Za dłuższą lub krótszą pracę stracicie punkty, więc nie warto ryzykować.

Zestawienie stanowisk obu autorów - podanie ich punktów wspólnych bądź różnic

To drugi megaważny element notatki syntetyzującej - przedstawienie różnic i podobieństw stanowisk autorów. Czyli co ich łączy, a co dzieli. Tylko ponownie - krótko (macie przecież limit słów!) i konkretnie (bez lania wody, tylko to, co najważniejsze). 

Własne słowa - parafrazy, synonimy i uogólnienie treści

Notatkę syntetyzującą musicie pisać wyłącznie własnymi słowami. Czyli możecie użyć:

• synonimów (słów o podobnym znaczeniu, a innym brzmieniu).
• parafraz (swobodnych przeróbek tekstu z zachowaniem oryginalnego sensu).
• uogólnień (generalizacji, czyli sprowadzenie do prostszej postaci).

Za to NIE WOLNO wam cytować ani pisać słowo w słowo. Za to też stracicie punkty. 

Tekst ciągły - bez podziału na akapity, logicznie powiązane ze sobą zdania

Na końcu przypomnę, że owa notatka syntetyczna musi być ciągłym tekstem z logicznie połączonych ze sobą zdań. Żadnych akapitów ani odstępów. Po prostu mała ściana tekstu i tyle. Tylko musi zawierać na końcu podsumowanie.

Okej, elementy omówione, to czas na przykładową notatkę syntetyzującą w moim wykonaniu. 😁 Na jej przykładzie zobaczycie wymienione wyżej elementy w użyciu. 

---

Najlepsze metody notowania - przykładowa notatka syntetyzująca

Jako tekstów źródłowych do mojej notatki syntetyzującej użyję dwóch krótkich artykułów z mojego bloga (nieco zmodyfikowanych na potrzeby tego zadania). Dopisałam do nich dwie fikcyjne autorki, aby wszystko było zgodne z wyżej wyjaśnionymi regułami. Oto one:

Tekst źródłowy nr 1

Jedna z najlepszych metod notowania, czyli mapy myśli. Autorka: Stasia Kowalska Dzisiaj z kolei opiszę wam jedną z najlepszych (jeśli nie najlepszą) metod notowania, czyli mapy myśli. Co to takiego? Mapa myśli to notatka, w postaci diagramu, gdzie na środku jest jej temat przewodni, a od niego odchodzi kilka grubszych linii - kategorii. Od nich z kolei odchodzą cieńsze linie, za to jest ich więcej, zależnie od tematu. Pozwala to na dowolne poszerzanie notatki o kolejne zagadnienia i zarazem łączenie ich, co ułatwia zapamiętywanie. Skupmy się teraz na zasadach tworzenia mapy myśli. Są one następujące: temat przewodni jest zapisany na środku, dużymi literami i wzięty w ramkę; od niego odchodzi kilka (do 5-6) grubych linii - kategorii; kolejność kategorii może być zgodnie z ruchem wskazówek zegara, w przeciwnym, a nawet losowo, jak wolicie; każda z nich ma podkategorie i jeden, osobny kolor (chyba że w danym przypadku nie trzeba); można (a nawet trzeba) używać symboli, rysunków, skrótów, szlaczków i słów kluczowych.

Tekst źródłowy nr 2

Najlepsza technika notowania, czyli metoda Cornella. Autorka: Maria Nowak Genialnym sposobem notowania jest metoda Cornella. Jest prosta, ale bardzo użyteczna i wygodna. Nadaje się do każdego przedmiotu, bo świetnie sprawdzi się podczas lekcji w szkole. Nie trzeba nic rysować, a do tego niewiele różni się od standardowej notatki, więc nauczyciel nie będzie krzywo patrzył. Na czym polega? W metodzie Cornella wystarczy podzielić (w myślach lub faktycznie, liniami) stronę w zeszycie na cztery części - na górze piszemy temat lekcji, poniżej mamy dwie kolumny - szerszą, do notatek właściwych i węższą, do wypisywania takich elementów jak słowa kluczowe, postacie, daty, wzory, wykresy, rysunki pomocnicze i wiele więcej. A na samym dole mamy jeszcze miejsce na podsumowanie całej lekcji i wypisanie najważniejszych wniosków. Uwaga - węższa kolumna może być zarówno po lewej, jak i prawej stronie, a nawet po obydwu, jeśli ktoś potrzebuje.

Teksty źródłowe już mamy, to czas na samą notatkę. Kolorami zaznaczyłam poszczególne elementy: na pomarańczowo temat notatki oraz autorki tekstów źródłowych, na żółto podobieństwa i różnice, a na niebiesko podsumowanie.

W obu tekstach źródłowych autorki skupiają się na najlepszych metodach notowania. Pierwszy to mapy myśli opisane przez Stasię Kowalską, czyli kolorowe diagramy pozwalające łączyć zagadnienia ze sobą. Drugi to metoda Cornella, przedstawiona przez Marię Nowak. Polega na podzieleniu strony w zeszycie na cztery części. Obie metody są wygodne i pomagają uporządkować materiał z lekcji. Przy czym mapy myśli pozwalają na większą kreatywność, a metoda Cornella jest bardziej estetyczna. Dlatego ostateczny wybór sposobu notowania zależy od ucznia i jego potrzeb, bo obie metody się dobrze sprawdzą na lekcjach i poza nimi.

Moja notatka syntetyzująca ma dokładnie 90 wyrazów, specjalnie sprawdziłam. 😁 Pamiętajcie, że wszystkie łączniki typu "i", "w" czy "z" to też pojedyncze słowa. Więcej na ten temat we wcześniejszym artykule [Liczenie wyrazów w wypracowaniu na egzaminie]. Zawiera też wszystkie niezbędne elementy - temat notatki, stanowisko autorek (krótki opis obu metod), przedstawienie podobieństw i różnic, podsumowanie oraz odpowiednią długość i poprawność językową, gramatyczną i interpunkcyjną. 

Myślę, że teraz już nie będziecie mieli problemu z tą formą wypowiedzi. W następnym artykule będzie coś dla ósmoklasistów, czyli poradnik pisania opowiadania na egzamin z języka polskiego. Także obserwujcie bloga! 😄

---

Źródła:

• CKE.gov.pl - poradnik egzaminacyjny o notatce syntetyzującej,
• wiedza, doświadczenie i artykuły własne.