Pytania jawne na maturę z języka polskiego 2027. Kompletny przewodnik wraz ze statystyką i strategiami nauki

Wprawdzie do początku roku szkolnego jeszcze trochę czasu, ale już teraz warto planować naukę do egzaminów. Na przykład do matury ustnej z języka polskiego, bo [CKE] już opublikowało listę pytań jawnych na 2027 rok. I tym właśnie się dzisiaj zajmiemy - omówimy między innymi najważniejsze lektury, te, które są najmniej istotne oraz strategie nauki.

---

Do tych lektur jest najwięcej pytań jawnych w 2027 roku. Musicie je znać

Na maturze w 2027 roku obowiązuje was lista 76 pytań jawnych z języka polskiego. Z czego najwięcej, bo aż 9 z Dziadów, część III Adama Mickiewicza (romantyzm, dramat, czyli sztuka teatralna):

1. Losy młodzieży polskiej pod zaborami. 
2. Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. 
3. Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. 
4. Różne postawy człowieka wobec Boga. 
5. Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia? 
6. W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? 
7. Walka dobra ze złem o duszę ludzką. 
8. Czym dla człowieka może być wolność? 
9. Motyw samotności. 

Jako małą pomoc macie najważniejsze cytaty i motywy z tej lektury:

• Motywy: Bóg, cierpienie, bunt
• Cytaty:

• "A życie jego – trud trudów, A tytuł jego – lud ludów; Z matki obcej, krew jego dawne bohatery, A imię jego czterdzieści i cztery."
• "Gustaw umarł 1823, 1 listopada. Tu narodził się Konrad 1823, 1 listopada."
• "Ja i ojczyzna to jedno, Nazywam się Milijon – bo za milijony Kocham i cierpię katusze."

Kolejnymi lekturami, na które macie największe szanse trafić, bo też mają najwięcej pytań, są:

• sześć pytań - Bolesław Prus, Lalka oraz Stefan Żeromski, Przedwiośnie,
• pięć pytań - Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara i Stanisław Wyspiański, Wesele,
• cztery pytania - Albert Camus, Dżuma oraz George Orwell, Rok 1984.

Krótko mówiąc, te siedem lektur to aż 39 pytań z 76, czyli ponad połowa. Co jest zgodne z zasadą Pareto - 20% wysiłku daje 80 procent efektów. Innymi słowy, zapoznajcie się starannie z tymi lekturami, zapamiętajcie najważniejsze postacie, motywy i cytaty, bo niemal na pewno się wam przydadzą. Poniżej macie spis najważniejszych motywów i cytatów z tych lektur:

• Bolesław Prus, Lalka (pozytywizm, powieść realistyczna):

• Motywy: miłość, nierówności społeczne, praca
• Cytaty: 

• "Oto miniatura kraju […], w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Jedni giną z niedostatku, drudzy z rozpusty. Praca odejmuje sobie od ust, ażeby karmić niedołęgów; miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków, a ubóstwo niemogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi, których największą zaletą jest wczesna śmierć."
• "Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one…",
• "– Pluń na wszystko, co minęło: na własną boleść i na cudzą nikczemność… Wybierz sobie jaki cel, jakikolwiek, i zacznij nowe życie."

• Stefan Żeromski, Przedwiośnie (dwudziestolecie międzywojenne, powieść polityczna):

• Motywy: patriotyzm, rewolucja, idealizm.
• Cytaty:

• "A, wieś, jak wieś. Ani miła, ani niemiła. Po prostu Odolany. Pracy trzeba, och, pracy! Ludek tu dobry, poczciwy, bogobojny, zapobiegliwy, pracowity, ale pracy nad nim trzeba – po łokcie!"
• "Cóż za zwierzęce pędzicie życie, chłopy silne i zdrowe! Jedni mają jadła tyle, że z niego kult urządzili, obrzęd, nałóg, obyczaj i jakąś świętość, a drudzy po to tylko żyją, żeby nie zdychać z głodu! Zbuntujcież się, chłopy potężne, przeciwko swojemu sobaczemu losowi."
• "Klasa robotnicza zwyradnia się w nędzy i ciemnocie. Obecny ustrój kapitalistyczny prowadzi całą ludzkość do upadku. […] Cała klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami."

• Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara (pozytywizm, powieść psychologiczna):

• Motywy: wina i kara, zbrodnia, przemiana wewnętrzna.
• Cytaty: 

• "Nie ma nic trudniejszego na świecie niż szczerość i nie ma nic łatwiejszego niż pochlebstwo."
• "A jeżeli nie ma się do kogo zwrócić, jeżeli nie ma dokąd pójść?! Przecież musi być tak, żeby każdy człowiek miał dokąd pójść. Albowiem nadchodzi taki moment, kiedy człowiek za wszelką cenę musi dokądś pójść!"
• "Kłamstwo zawsze można przebaczyć; kłamstwo – to rzecz pożyteczna, gdyż wiedzie do prawdy."

• Stanisław Wyspiański, Wesele (modernizm, dramat):

• Motywy: miłość, patriotyzm, dekadentyzm.
• Cytaty: 

• "Miałeś, chamie, złoty róg, miałeś, chamie, czapkę z piór: czapki wicher niesie, róg huka po lesie, ostał ci się ino sznur, ostał ci się ino sznur."
• "A, jak myślę, że panowie dużo by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!"
• "Ale Świętości nie szargać, bo trza, żeby święte były."

• Albert Camus, Dżuma (współczesność, parabola w stylu kroniki):

• Motywy: bunt, przemiana wewnętrzna, śmierć.
• Cytaty: 

• "Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie znika, że może przez dziesiątki lat pozostać uśpiony w meblach i bieliźnie, że czeka cierpliwie w pokojach, w piwnicach, w kufrach, w chustkach i w papierach, i że nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście."
• "Zawsze nadchodzi godzina w historii, kiedy ten, który ośmieli się powiedzieć, że dwa i dwa to cztery, jest karany śmiercią."
• "Zarazy są w istocie sprawą zwyczajną, ale z trudem się w nie wierzy, kiedy się na nas walą. Na świecie było tyle dżum co wojen. Mimo to dżumy i wojny zastają ludzi zawsze tak samo zaskoczonych."

• George Orwell, Rok 1984 (współczesność, antyutopia):

• Motywy: bunt, miłość, władza.
• Cytaty:

• "Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie przyszłość, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz, wiecznie!"
• "Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość."
• "Nigdy, z najwznioślejszego powodu, nie można pragnąć zwiększenia bólu. Chce się tylko jednego: by zelżał. Nic na świecie nie jest tak straszne, jak ból fizyczny. W obliczu bólu nie ma bohaterów."

Dobrze, omówiliśmy siedem najważniejszych lektur, teraz czas na te, które są najmniej istotne. A jest ich całkiem sporo. 

---

Lektury na maturę 2027, które mają tylko po jednym pytaniu

Czas na lektury, do którycj jest najmniej pytań jawnych, czyli raptem po jednym. Takich utworów jest w sumie 12 i są zwykle krótkie lub omawane we fragmentach. Mimo to je też warto znać, bo mogą się wam wylosować podczas matury. Poniżej macie ich listę wraz z pytaniem, motywami i najważniejszymi cytatami:

• Homer, Iliada (fragmenty, starożytność, epos):

• Motywy: gniew, walka, wojna.
• Pytanie: Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem.
• Cytaty:

• "Niechaj będzie wyzutym z ogniska rodu i prawa każdy co dąży do wojny w narodzie, żałobę niosącej."
• "Nieraz mi matka mówiła, Tetyda o stopach srebrzystych, że dwie prowadzą mnie Kery dwiema drogami do śmierci: jeśli pod grodem trojańskim zostanę, by dalej tam walczyć – nie ma stąd dla mnie powrotu, lecz sławę wieczną uzyskam; jeśli do domu powrócę, do mojej ziemi kochanej – sławy nie zyskam, lecz w zamian życie szczęśliwe i długie los mi przeznaczy, nieprędko dosięgnę czarnych bram śmierci."
• "Być zawsze pierwszym i innych przewyższać."

• Lament świętokrzyski (fragmenty, średniowiecze, pieśń (czyli ów lament właśnie, z łaciny plankt):

• Motywy: cierpienie, miłość, pieta (Matka Boska trzymająca w ramionach zmarłego Jezusa).
• Pytanie: Motyw cierpiącej matki. 
• Cytaty: 

• "Pożałuj mię, stary, młody, boć mi przyszły krwawe gody. Jednegociem Syna miała i tegociem ożalała."
• "O anjele Gabryjele, gdzie jest ono twe wesele, cożeś mi go obiecował tak barzo wiele, a rzekęcy: "Panno, pełna jeś miłości!". A ja pełna smutku i żałości. Sprochniało we mnie ciało i moje wszytki kości."
• "Synku miły i wybrany, rozdziel z matką swoją rany. A wszakom cię, Synku miły, w swem sercu nosiła, a takież Tobie wiernie służyła."

• Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty, średniowiecze, wierszowany dialog dydaktyczno-moralistyczny):

• Motywy: śmierć (danse macabre - taniec śmierci, memento mori - pamiętaj, że umrzesz), przemijanie, vanitas (marność).
• Pytanie: Motyw tańca śmierci.
• Cytaty:

• "Polikarpus, tak wezwany, Mędrzec wieliki, mistrz wybrany, Prosił Boga o to prawie, By uźrzał śmierć w jej postawie. Gdy się moglił Bogu wiele, Ostał wszech ludzi w kościele, Uźrzał człowieka nagiego, Przyrodzenia niewieściego, Obraza wielmi skaradego, Łoktuszą przepasanego. Chuda, blada, żołte lice; Łszczy się jako miednica; Upadł ci jej koniec nosa, Z oczu płynie krwawa rosa; Przewiązała głowę chustą, Jako samojedź krzywousta; Nie było warg u jej gęby, Poziewając skrzyta zęby; Miece oczy zawracając, Groźną kosę w ręku mając; Goła głowa, przykra mowa, Ze wszech stron skarada postawa — Wypięła żebra i kości,Groźne siecze przez lutości."
• "Ten, kto ma rozum stateczny, wie, iż Bóg jest żywot wieczny: a przeto gdzie Kryst kroluje, tamto już Śmirć nie panuje.",
• "Przeto, mistrzu, uważ sobie, strzeż się, bo pokażę tobie! Służ Bogu we dnie i w nocy, ujdziesz mąk przy tem pomocy."

• Pieśń o Rolandzie (fragmenty, średniowiecze, epos rycerski (epopeja):

• Motywy: walka, śmierć (danse macabre - taniec śmierci, memento mori - pamiętaj, że umrzesz), rycerz.
• Pytanie: Średniowieczny wzorzec rycerza.
• Cytaty:

• "Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanji obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce przepomnieć siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie […]. Bóg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała Opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabrjel. Niosą duszę hrabiego do raju."
• "Tam, pod pięknem drzewem, są cztery stopnie zrobione z marmuru. […] Wysokie są góry i drzewa wysokie. Są tam cztery schody, marmurowe, błyszczące."
• "Roland jest mężny, a Oliwier roztropny; obaj mężowie wspaniałego serca. Skoro są na koniu i pod bronią, nigdy ze strachu przed śmiercią nie umkną się od bitwy. Tędzy to są hrabiowie, a słowa ich są harde."

• Ignacy Krasicki, wybrana satyra (oświecenie, satyra (gatunek ośmieszający i krytykujący ludzkie wady i przywary):

• Motywy: wady i przywary, Polska i Polacy, humor.
• Pytanie: Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry.
• Cytaty (z żony modnej jako reprezentacji gatunku): 

• "— Ma talenta śliczne, Wziąłem po niej w posagu cztery wsi dziedziczne. Piękna, grzeczna, rozumna. — Tym lepiej: — Tym gorzej, Wszystko to na złe wyszło, i zgubi mnie sporzej. Piękność, talent, wielkie są zaszczyty niewieście; Cóż potem, kiedy była wychowana w mieście."
• "Przerwała jejmość myśli: — Masz wacpan kucharza? Mam moje serce — A pfe: koncept z kalendarza; Moje serce! proszę się tych prostactw oduczyć. Zamilkłem, trudno mówić, a dopieroż mruczyć."
• "Już... ale dobrze mi tak, choć frasunek bodzie: Cóż mam czynić? próżny żal, jak mówią, po szkodzie."

• Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty, pozytywizm, powieść historyczna):

• Motywy: walka, miłość, przemiana wewnętrzna.
• Pytanie: Postawy odwagi i tchórzostwa.
• Cytaty:

• "Miłość, jako nasionko leśne z wiatrem szybko leci, ale gdy drzewem w sercu wyrośnie, to chyba razem z sercem wyrwać ją można."
• "Gdy pożyjesz dłużej, poznasz, że gdy ktoś chce czegoś na świecie dokazać, temu nie wolno większych spraw dla mniejszych poświęcać."
• "Jakaż to wolność, która jednemu przeciw wszystkim oponować pozwala?… Zali ta wolność dla jednego, nie jest niewolą dla wszystkich?"

• Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty, modernizm, epopeja chłopska):

• Motywy: miłość, śmierć, przemiana wewnętrzna.
• Pytanie: Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa.
• Cytaty:

• "Cóż ta we świecie słychać? Wędrujecie cięgiem? – Moiściewy, a cóż by! – A to źle, a to i dobrze, a to i różnie, jak we świecie. A wszyscy piszczą, a narzekają, jak przyjdzie dziadowi co dać abo i drugiemu, ale na gorzałę mają. – Prawdę rzekliście, bo ano tak i jest."
• "Jak stary młódkę bierze, diabeł się cieszy, bo profit z tego miał będzie."
• "Srokowe wesele – deszczu będzie wiele.

• Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu (II wojna światowa, literatura faktu):

• Motywy: praca, śmierć, okrucieństwo.
• Pytanie: „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu.
• Cytaty: 

• "Jest prawo obozu, że ludzi idących na śmierć oszukuje się do ostatniej chwili. Jest to jedyna dopuszczalna forma litości."
• "– Już po pierwszym transporcie! Pomyśl, ja – od Bożego Narodzenia przewinęło się przez moje ręce chyba z milion ludzi. Najgorsze są transporty spod Paryża: zawsze człowiek spotyka znajomych. – I co im mówisz? – Że się idą kąpać, a potem spotkamy się w obozie. A ty byś co powiedział?"
• "Oto idzie szybko kobieta, śpieszy się nieznacznie, ale gorączkowo. Małe, kilkuletnie dziecko o zarumienionej twarzy cherubinka biegnie za nią, nie może nadążyć, wyciąga rączki z płaczem: – Mamo! mamo! – Kobieto, weźże to dziecko na ręce! – Panie, panie, to nie moje dziecko, to nie moje! – krzyczy histerycznie kobieta i ucieka, zakrywając rękoma twarz. Chce skryć się, chce zdążyć między tamte, które nie pojadą autem, które pójdą pieszo, które będą żyć. Jest młoda zdrowa, ładna, chce żyć."

• Marek Nowakowski, Górą „Edek” (współczesność, mały realizm):

• Motywy: władza, rewolucja, okrucieństwo.
• Pytanie: W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?
• Cytaty:

• "To ten z Tanga Mrożka. Przebojowy, agresywny cham. Zrazu potulny, rozrasta się i dominować zaczyna. Szybko osiąga swoje żarłoczne cele."
• "Kierowca fiata wychylił się z okienka - głosem i na migi informował kierowcę forda o swoim prawie do pierwszeństwa. I to także na nic się zdało. Tamten tkwił w swojej agresywnej, napierającej pozycji bez zmian."
• "- Panie, jak tak można? - zabrzmiał głos kierowcy "malucha", drgający bezsilną skargą. A "Edek", bo to on był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 190 przeszło centymetrów patrzył przed siebie - wcale nie widząc tego cherlaka w okularach".

• Andrzej Stasiuk, Miejsce (współczesność, opowiadanie (proza poetycka):

• Motywy: pamięć, przemijanie, tożsamość.
• Pytanie: Miejsca ważne w życiu człowieka.
• Cytaty: 

• "Lecz miejsca nie można przenieść. Miejsce nie ma wymiarów. Jest punktem i nieuchwytną przestrzenią."
• "Być może wyobraźnia i wiara nie mogą bez siebie istnieć, bo mają wspólną istotę - nie wymagają dowodu."
• "Szedłem później obok wozu, a stary człowiek wskazywał miejsca, gdzie stały domy, wymieniał imiona, opowiadał okruchy jakichś zdarzeń. Jechał przez wieś, która istniała w jego pamięci. Ani czas, ani ogień, ani kruchość nie miały do niej dostępu."

• Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (współczesność, opowiadanie):

• Motywy: podróż, obcość, miasto.
• Pytanie: Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca.
• Cytaty:

• "Prze­szedł go dreszcz. Miał wra­że­nie, że bie­rze udział w re­li­gij­nym ry­tu­ale. Za­bi­ja­nie ryby. „Żywą czy na miej­scu?”, te po­wta­rza­ne słowa hip­no­ty­zo­wa­ły go. Za­pra­gnął nagle włą­czyć się w tę okrut­ną po­wta­rzal­ność i odejść z mar­twą rybą w siat­ce, jak wszy­scy."
• "Pa­trzy­li sobie w oczy z tą rybą. Było to prze­ra­ża­ją­ce i przy­jem­ne za­ra­zem, pełne sensu i jed­no­cze­śnie ab­sur­dal­ne. Bał się i w jakiś dziw­ny spo­sób czuł się szczę­śli­wy."
• "Najbardziej ponury naród świata."

• Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty, współczesność, reportaż):

• Motywy: wojna, władza, podróż.
• Pytanie: Czym dla człowieka może być podróżowanie?
• Cytaty:

• "W pokoju synowie grzebią swoich ojców, a na wojnie – ojcowie swoich synów."
• "Nie upokarzaj ludzi, bo będą żyć zemstą za to upokorzenie."
• "Kara za nieposkromioną zachłanność spotyka człowieka zawsze w momencie – i w tym jej dotkliwa, niszczycielska siła – kiedy wydaje się, że jest on już tylko o krok od osiągnięcia wyśnionego celu. Karze tej towarzyszy więc i rozczarowanie do świata, i wielka pretensja do mściwego losu, i przygnębiające poczucie upokorzenia i bezsiły."

Jednak to nie wszystko poza wymienionymi lekturami są pozycje, do których są po dwa lub trzy pytania. Są to następujące utwory:

• po trzy pytania: 

• Biblia (fragmenty),
• Jan Parandowski, Mitologia (cz. I Grecja),
• William Szekspir, Makbet,
• Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem,
• Sławomir Mrożek, Tango.

• po dwa pytania:

• Sofokles, Antygona,
• Molier, Skąpiec,
• Adam Mickiewicz, Romantyczność oraz wybrane ballady,
• Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty),
• Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty).

Motywy, epoki, gatunki i cytaty do każdej z nich znajdziecie w artykule [maturalna mapa przetrwania cz. I] i [maturalna mapa przetrwania cz. II]. 

Myślę, że z takim przewodnikiem jak powyższy nie będziecie mieć problemu z przygotowaniem się do matury ustnej z języka polskiego. I śledźcie też nadal mojego bloga, bo w przyszłym tygodniu będą artykuły dla zdających maturę z przedmiotu Biznes i Zarządzanie (BiZ). 😃 Ps. W komentarzach piszcie, jakie konkretnie zagadnienia maturalne powinnam poruszyć!