Jak policzyć do 100 i więcej po francusku? I dlaczego Francuzi mają dwie wersje liczb 70, 80 i 90? Wyjaśniam wszystkie zawiłości liczbowe

W poprzednich postach omówiliśmy dni tygodnia (tutaj) oraz miesiące i pory roku (w tym miejscu). Teraz zajmiemy się liczebnikami w języku francuskim. W tym poście znajdziecie zapis słowny wszystkich liczb od 1 do 100 wraz z poradami na ich szybsze przyswojenie i pewną ciekawostką kulturową. 

---

Liczebniki od 1 do 100 po francusku wraz z poradami, jak je skutecznie zapamiętać

Aby skutecznie (i w miarę szybko) nauczyć się liczb od 1 do 100 po francusku najlepiej je pogrupować. Jak? Po pierwsze liczebniki podstawowe od 1 do 20, których nazwy trzeba zapamiętać. Oto one:

• 1 - un,
• 2 - deux,
• 3 - trois,
• 4 - quatre,
• 5 - cinq (wymawia się trochę podobnie jak polskie słowo sęk),
• 6 - six (w pisowni jest identyczne z angielskim sześć),
• 7 - sept (wymawia się nieco podobnie jak Set - egipski bóg pustyń, chaosu i ciemności)
• 8 - huit,
• 9 - neuf,
• 10 - dix,
• 11 - onze,
• 12 - douze,
• 13 - treize,
• 14 - quatorze,
• 15 - quinze (wymawia się nieco podobnie jak polskie słowo kęs),
• 16 - seize (wymawia się nieco podobnie jak polskie słowo sens),
• 17 - dix-sept,
• 18 - dix-huit,
• 19 - dix-neuf,
• 20 - vingt.

Zapewne zauważyliście, że w trzech przypadkach - 17, 18 i 19, liczebnik to połączenie myślnikiem słówka "dix" (10) oraz wyrazu "sept" (7), "huit" (8) bądź "neuf" (9). Istotnie, w języku francuskim te trzy liczby tworzymy według zasady. Reszty niestety trzeba nauczyć się na pamięć. Jako ułatwienie, do kilku z nich dopisałam skojarzenia, które podała mi kiedyś nauczycielka francuskiego na lekcji. 

---

Dziesiątki, czyli liczby, które tworzymy według zasad

Teraz możemy przejść do liczebników, które można tworzyć, znając zasady, czyli dziesiątki. Przy czym je również podzielimy na dwie grupy. Pierwsza obejmie liczby od 20 do 69, a druga od 70 do 99. Najpierw pierwsza grupa, czyli liczebniki od 20 do 69. W ich przypadku zasada jest prosta - do nazwy dziesiątek dodajemy jedności za pomocą myślnika i tyle. No, prawie, bo jeden dodajemy w formie "et un" (lub "et une" dla rodzaju żeńskiego). Poniżej lista dziesiątek i kilka przykładów tak stworzonych liczb:

Pełne dziesiątki 20 - 60 w języku francuskim:

• 20 - vingt,
• 30 - trente,
• 40 - quarante,
• 50 - cinquante,
• 60 - soixante.

Przykładowe liczebniki w zakresie od 20 do 69:

• 29 - vingt-neuf,
• 31 - trente et un (une),
• 45 - quarante-cinq,
• 57 - cinquante-sept,
• 68 - soixante-huit.

Teraz zajmiemy się dziesiątkami z drugiej grupy, czyli 70 - 99. Tu już jest trudniej tworzyć liczebniki, bo trzeba bardzo uważać. Mały błąd i wyjdzie nam inna liczba, niż chcemy. Zresztą zobaczcie sami:

70-79 tworzymy, dodając (wraz z myślnikiem) sześćdziesiąt i liczebniki od 10 do 19. Oto przykłady:

• 71 - soixante et onze (kolejny wyjątek zapisu z et),
• 73 - soixante-treize,
• 75 - soixante-quinze,
• 77 - soixante-dix-sept,
• 79 - soixante-dix-neuf.

80-89 tworzymy, mnożąc cztery razy 20 i dodając (wraz z myślnikiem) liczby od 1 do 9. Oto przykłady:

• 80 - quatre-vingts (uważajcie na te "s" na końcu, występuje tylko w tym liczebniku),
• 81 - quatre-vingt-un/une (zależnie od rodzaju rzeczownika)
• 82 - quatre-vingt-deux,
• 84 - quatre-vingt-quatre,
• 86 - quatre-vingt-six,
• 88 - quatre-vingt-huit.

90-99 tworzymy, mnożąc cztery razy 20 i dodając (wraz z myślnikiem) liczby od 10 do 19. Oto przykłady:

• 91 - quatre-vingt-onze,
• 93 - quatre-vingt-treize,
• 95 - quatre-vingt-quinze,
• 97 - quatre-vingt-dix-sept,
• 99 - quatre-vingt-dix-neuf.

A dlaczego liczebniki od 70 do 99 mają takie nietypowe nazwy? Wszystko przez to, że od czasów Celtów we Francji obowiązywał system dwudziestkowy, a nie dziesiętny. Ten drugi pojawił się w kraju nad Loarą później, wraz z rzymskimi (a następnie chrześcijańskimi) wpływami. Co za tym idzie, w pewnym momencie oba systemy współistniały. Część liczebników (te mniejsze) ma już nazwy w systemie dziesiętnym, ale część ma nadal te tradycyjne, dwudziestkowe, choć nie wszędzie. 

Z lekcji z eTutorem o belgicyzmach (francuskich słowach używanych w Belgii) oraz książek "Francuska Gramatyka Obrazkowa. PONS" Muriel Rist i "Krótka gramatyka języka francuskiego z ćwiczeniami" Gabriele Forst i Katarzyny Kwapisz wiem, że w Belgii i francuskojęzycznej Szwajcarii funkcjonują też dziesiętne formy liczb 70, 80 i 90:

• 70 - septante,
• 80 - huitante (tę usłyszymy tylko we francuskojęzycznej Szwajcarii),
• 90 - nonante.

W tym przypadku liczby 1-9 dodajemy do nich normalnie tak jak w liczebnikach 20-69. 

---

Tworzenie dużych liczb - setek i tysięcy po francusku

A jak są setki po francusku? Dodajemy liczebnik podstawowy przed "cent" i tyle:

• 100 - cent,
• 200 - deux cents (tu też uważajcie na "s", występuje tylko w pełnych setkach).

Oto kilka przykładów setek po:

• 135 - cent trente-cinq,
• 340 - trois cent quarante,
• 451 - quatre cent cinquante et un (une).

Podobnie z tysiącami - dodajemy liczebnik podstawowy przed słowem "mille" - tysiąc:

• 1000 - mille,
• 2000 - deux mille (tu w żadnym przypadku nie pojawia się "s").

Oto kilka przykładów z tysiącami po francusku:

• 1789 - mille sept cent quatre-vingt-neuf,
• 1789 - dix-sept cent quatre-vingt-neuf (to forma potoczna),
• 1200 - mille deux cents,
• 1350 - mille trois cent cinquante,
• 1350 - treize cent cinquante (tu również jest formą potoczną),
• 2026 - deux mille vingt-six.

---

I jak? Wszystko jest zrozumiałe? Wiecie już, jak tworzyć liczebniki po francusku i z nich korzystać? Piszcie w komentarzach, jeśli coś jest niezrozumiałe albo czegoś nie dodałam. 

---

Źródła:

• własne notatki i wspomnienia z lekcji francuskiego w szkole i z aplikacji eTutor,
• "Francuska Gramatyka Obrazkowa. PONS" Muriel Rist, wyd. LektorKlett,
•  "Krótka gramatyka języka francuskiego z ćwiczeniami" Gabriele Forst i Katarzyna Kwapisz, wyd. LektorKlett.